|
Skynheilige
bedrieër!

BO:
’n Erbarmlike klein onskuld met biddende of smekende
handjies? Moenie glo nie. Hy’s ’n huigelagtige derduiweltjie!
Foto:
Shiva shankar,
wat dit
op
hierdie bladsy by flickr op die wêreldwye web
gepubliseer het en gelisensieer het ingevolge die
Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0
Generic-lisensie
Hy staan ook bekend as die bidsprinkaan of die
goejop, wat aan ’n Khoi-naam vir hom ontleen is.
Maar ’n mens is nie ver van die kol af as jy die
hottentotsgot prontweg ’n “skynheilige bedrieër”
noem nie. Want sy voorpootjies is mos roofpote en
nie die onskuldige en smekende handjies wat hulle
voorgee om te wees nie...
TJOEPSTIL hurk hy tussen die takkies en gras, sy
bolronde oë stip op ’n sprinkaan gevestig, sy
driehoekige gevreet alte koddig na die een kant toe
gedraai. Sy lyf wieg saggies heen en weer soos ’n blaar
wat deur die wind geroer word.
Dan krink hy hom net so effens vorentoe. Steeds volg hy
die bewegings van sy toekomstige maaltyd met sy oë,
terwyl hy sy voorpote heeltyd in die rigting van die
sprinkaan hou.
Sodra die prooi binne trefafstand kom, lig die
hottentotsgot sy stekelige voorpote stadig op. Dan—blitsig—skiet hy hulle uit. Arme, weerlose slagoffer.
Dié sit verlore in sy knelgreep.
Die hottentotsgot word só genoem omdat hy vroeër deur
die Khoi (histories Hottentotte genoem) vereer is en
vanweë sy “biddende houding”. Hy staan ook bekend as die
bidsprinkaan of die goejop, wat aan ’n Khoi-naam vir hom
ontleen is. Maar ’n mens is nie ver van die kol af as
jy hierdie insekte prontweg “skynheilige bedrieers” noem
nie. Want hul voorpootjies is mos roofpote en nie die
onskuldige en smekende handjies wat hulle voorgee om te
wees nie.
Hulle is ook omtrent altyd honger, maar dan weer selde
aktief. Meestal wag hulle maar net lankmoedig tussen
die plante op hul kos, met die kop en voorlyf omhoog en
die voorpote opgelig en gevou. Die meeste wat hulle ooit
sal doen, is om hul prooi stadig en tersluiks te bekruip
soos wat ’n kat met ’n muis doen.
As hulle egter bedreig word, gaan staan hulle stil en
lig die kop en voorpote op terwyl die ratelende vlerke
uitgewaaier word. Dan probeer hulle wegkom en kruip
kronkelend deur die plante.
Geen wonder dat daar allerhande bygelowe omtrent die
hottentotsgot bestaan nie.
Die Engelse woord (asook ’n ander Afrikaanse woord) vir
hom is mantis, uit die Grieks vir ’n waarsêer of
’n
profeet. Maar buiten wat sy voorkoms aanbetref, kan
hierdie goggabie, soos ons gesien het, nie juis op
vroomheid roem nie.
Wolf in skaapsklere
AS roofinsekte is die hottentotsgotte
uitmuntend toegerus om hul prooi dood te maak. Hul eerste
“aanvalslinie” is kamoeflering—en vanweë hul kleur en
vorm is hulle dan ook uitstekend vermom.
Die kleure van die meeste van hulle is wisselende skakerings van groen of bruin,
sodat hulle met die agtergrond van blare en takke kan
saamsmelt waar hulle op hul prooi wag. Dan voer hulle
boonop hierdie misleiding ’n entjie verder deur met hul
lywe te wieg, kompleet nes ’n plant in die wind.
Hoewel hottentotsgotte meestal soos hul omgewing gekleur
is, het ’n paar soorte helder kleure of is selfs soos
blomme gevorm. Pleks dat dit hulle onopsigtelik maak, is
hulle dan juis baie sigbaar. Maar hulle kruip tussen
blomme weg waar hulle presies dieselfde kleure as die
blomblare het.
Die voordeel hiervan is dat die nektarsoekers onder die
insekte na hulle toe aangelok word—maar pleks van
nektar hul dood in die hottentotsgotte se kloue vind.
Die Maleisiese orgidee-hottentotsgot is een van die
skouspelagtigste voorbeelde van hierdie soort bedrog. Sy
vorm en kleur is kompleet dié van ’n orgidee.

BO: ’n
Maleisiese orgidee-hottentotsgot.
Die Maleisiese orgidee-hottentotsgot neem in die middel van
’n bos blomme
stelling in en wag dat insekte soos vlinders kom kuier. In volmaakte nabootsing van
’n blom, lig hy sy agterlyf
op en buig dit vorentoe. Selfs kenners kry dit moeilik
om, soos een natuurnavorser dit stel, “presies te sê waar
die diereweefsel begin en die blom eindig”.
Met hierdie nabootsing kruip die insek dus nie weg nie,
maar is hy juis sigbaar om na iets te lyk wat lekker is.
Party hottentotsgot-soorte verander hul kleurpatrone
namate hulle van nimf tot volwassene ontwikkel om selfs
nog meer soos botsels en blomme te lyk.
Dan kan party soorte selfs die kleure van hul kutikel
verander namate die lig toe- of afneem. Hierdie
hottentotsgotte is bedags lig van kleur en word
donkerder namate dit begin aand word.
Die meeste blom-hottentotsgotte kom in die trope voor.
Kordate vrate
DAAR kan kwalik
’n groter vraat in die insektewêreld
as die hottentotsgot wees. Dit lyk of hy nooit genoeg
kry nie en hy sal omtrent enige insek bydam wat na sy
kant toe kom. Sprinkane, skoenlappers, vlieë en motte is
sy stapelvoedsel.
Die hottentotsgot het vlymskerp monddele wat diep in die
slagoffer inbyt om sy worstelinge te demp. Die eerste
byt dring dikwels deur die bors waar die voedsame
vliegspiere geleë is. Maar die hottentotsgot is nie
kieskeurig oor waar hy moet begin nie en alles hang af
van hoe hy die slagoffer vashou.
Groot stukke vleis word uit die prooi gekerf en goed
fyngekou sodat dit deur die dun nekkie kan gaan. Alles
buiten die vlerke en pote word verorber.
LINKS:
’n Hottentotsgot vreet ’n wesp... en is blykbaar reeds
naby aan die einde van sy maal. Dit lyk of die wesp se
angel heel onder by die hottentotsgot se voorpote by die
ander oorskiet lê.
Foto:
Terrill Karas / FNAL / U.S. Department of
Energy
Daar is al waargeneem hoe hottentotsgotte hul prooi
verslind, net om dit summier te los en ’n ander
slagoffer te gryp wanneer dié binne bereik kom.
Party vernuftige hottentotsgotte geniet twee maaltye vir
die prys van een. Een natuurkundige het beskryf hoe hy
een dopgehou het wat in die nes van ’n wesp stelling
ingeneem het. Daar het hy gewag dat die wesp terugkeer
met ’n ruspe vir haar larwe—en toe vreet hy wesp én
ruspe op.
Die hottentotsgot se agterlyf swel sigbaar op as hy baie
vreet, maar hy weet darem om op te hou as die maaltyd
buitengewoon groot is.
Hottentotsgotte by die honderde
DIE wêreld se sowat 1700 soorte hottentotsgotte het
almal sekere dinge gemeen: ’n langwerpige lyf, lang
bors, lang speekpote, voorpote met stekels en ’n vry
draaiende kop.
Die tipiese hottentotsgot wat ons in ons tuine sien, is
groen en spigtig en sy blaaragtige vlerke sorg vir ’n
uitstekende vermomming.
Maar feitlik elke wêrelddeel het sy eie soorte
hottentotsgotte en hulle verskil baie wat hul vorms,
kleurskakeringe en patrone aanbetref. Vorms wissel van
plat tot lank, dun en staafagtig. Die kleure kan dof of
metaalagtig wees. Die treffendste sowel as die grootste
soorte kom in die trope voor.

BO: Hottentotsgotte “verdwyn” dikwels in hul
omgewing omdat hulle so baie soos die omringende
plantegroei of ander dinge in hul eie wêreldjie
lyk.
Foto: Gary M. Stolz,
U.S. Fish and Wildlife Service
’n Oog vir kos
EEN eienskap wat die hottentotsgot
’n formidabele
roofinsek maak, is sy uitstaande samegestelde oë wat wyd
uitmekaar lê. In die middel van die oë is ’n groep
kleiner maar hoër ontwikkelde ommatidia—die eenhede
waaruit die samegestelde oë bestaan—en dié help die
insek om die ligging en vorm van die prooi uiters
akkuraat te bepaal.
Dis dié dat hottentotsgotte hul koppe so dikwels
ronddraai, want hulle probeer om alles wat roer met
hierdie deel van hul oë te fikseer.
Die oë is boonop aan ’n vry draaiende kop, sodat die
hottentotsgot selfs oor sy skouer kan kyk om sy prooi se
bewegings te volg.
Die hottentotsgot het ’n lang, beweeglike nek met
’n
hoogs buigsame gewrig tussen dié en die kop. Gevolglik
kan die kop omtrent in enige rigting draai.

BO:
’n Foto wat onder meer die oë en kragtige
voorpoot-klou van een van die
baie hottentotsgotsoorte duidelik toon (Mantis
religiosa, van Europa ). REGS is ’n
vergroting van die klou.
Foto:
Stavros
Markopoulos,
wat dit op
hierdie bladsy
by flickr op die wêreldwye web gepubliseer en
gelisensieer het ingevolge die
Attribution-Non-Commercial-No Derivative Works
2.0 Generic-lisensie
Pote met penne
NOG ’n eienskap wat die hottentotsgotte vir hul lewe
as rowers toerus, is die kragtige paar voorpote wat
besonder doeltreffend gevorm is om hul prooi te kan
vasgryp.
Die dy of middelste segment van die voorpote het ’n
dubbele ry vlymskerp stekels onderaan. Die tibia (die
skeen of volgende segment) het twee rye ietwat kleiner
stekels aan die binnevlak en eindig in ’n kragtige klou.
As die pote uitskiet, word die slagoffer dikwels deur
die tibiale kloue deurboor. Die hottentotsgot vou dan
die pote agtertoe en die arme prooi word tussen die
stekels vasgepen.
Hierdie voorpote is so sterk dat gevalle al aangeteken
is waar hottentotsgotte selfs klein gewerwelde diertjies
soos voëltjies, akkedissies en selfs slangetjies gevang
het. Die voorpote word nooit gebruik om mee te loop nie,
hoewel hulle wel gebruik kan word om mee te klim.
Om die stekels aan die voorpote in stand te hou, is vir
die hottentotsgot net so belangrik as wat dit vir mense
is om hul tande te borsel. Nadat hy gevreet het, werk
die hottentotsgot met sy kake op en af met die voorpote
langs terwyl hy stukkies vleis daaruit pluis. Dis
belangrik. Verstopte stekels sou die prooi nie so lekker
kon vang nie.
Bruid vreet bruidegom
HOTTENTOTSGOTTE vreet nie net feitlik alle ander
goggas nie, maar gereeld ook ander hottentotsgotte. Dit
gebeur die meeste gedurende paring. Die wyfie, met die
mannetjie op haar rug, kan haar kop effens draai en haar
voorpoot om die mannetjie se nek plaas. Dan byt sy
koeltjies sy kop af.
By sekere soorte is hierdie merkwaardige kannibalisme
glo noodsaaklik vir paring, omdat die mannetjie slegs kan
paar nadat sy kop en nek af is. ’n Koplose hottentotsgot
kan die paringsdaad voortsit omdat die senusentrums wat
met die oordra van sperma te doen het, in die agterlyf
geleë is en onafhanklik van die brein funksioneer.
Die stomme mannetjie sal nooit weet dat sy liggaam sy
spruite help voed wat binne-in die wyfie aan die vorm is
nie. Een bioloog het gesê dat dit ’n bra wrede manier is
om die bruidegom vir die bruilofsfees te laat betaal.

Eiers in ’n pakkie
LINKS:
’n Hottentotgot-wyfie lê haar eiers in ’n eierpakkie,
wat op ’n betreklik beskermde plek vasgeplak is. Sulke
eierpakkies bestaan óf uit ’n soort skuim óf ’n wit of
silwer gomagtige stof, wat die wyfie uit haar agterlyf
afskei. Sowat veertig tot sestig eiers word daarna in
die pakkie gelê, wat verhard om die eiers teen vyande te
beskerm. Daar is drie stadiums van metamorfose in die
ontwikkeling van die hottentotsgot, te wete die eier-,
nimf- en volwasse stadium.
Foto deur
“Jasari”, wat dit in die Wikipedia-ensiklopedie op die
wêreldwye web tot openbare besit verklaar het (“released
to the public domain”)
|