|
Insekte se
wonderlike maniere om hul roofvyande te uitoorlê
|
TAK-tiek
vir oorlewing
Die mees verstokte diertjie op
aarde!

Die figuur HIERBO is nie hoog in die
takke nie, maar ’n takkie in die hoogte... of nee,
alle grappies op ’n stokkie, hy’s sowaar geen takkie nie, maar ’n insek! Net
soos die blaarinsekte (kyk hoofstuk 1), is die
stokinsekte eweneens van die wonderlikste kamoefleerders
in die natuur. Maar daar is natuurlik ook verskillende ander vernuftige maniere waarop insekte hul roofvyande
flous. Lees meer daaroor in hierdie hoofstuk...
• Kyk
ook die foto van ’n rare stokinsek met vlerke in
hoofstuk 7b van
Mieliestronk se reeks oor die Biome van die aarde.
Stokinsekte kom regoor die wêreld voor, maar die meeste
soorte word in die trope aangetref. Meer as drieduisend
spesies is al beskryf, dog daar is glo baie meer wat nog
nie beskryf is nie.
Foto deur
Fir0002 van Victoria,
Australië,
wat dit op
hierdie bladsy by Wikimedia Commons op die wêreldwye
web geplaas en gelisensieer het. Kopiëring, verspreiding
en / of wysiging hiervan word vergun ingevolge die
GNU Free Documentation License,
Weergawe 1.2 of enige
latere weergawe soos gepubliseer deur die Free Software
Foundation; met geen Invariante Seksies, geen
Voorbladtekste en geen Agterbladtekste nie. ’n Kopie van die
lisensie is vervat in die afdeling getiteld
“GNU Free Documentation License”.
Besoek
ook Fir0002 se webwerf by
www.flagstaffotos.com.au, waar nog van sy foto’s
te sien is.
DIE vermoë om meteens in hul spore te verstar. Om
kranige skerpskutters te wees met liederlike walms. Om
met handelsmerke te adverteer hoe onsmaaklik hulle is.
Om hulle met sydrade uit die voete te maak of eenvoudig
skynbaar in die niet te verdwyn.
Dis maar ’n paar van die aangebore talente in die groot
gemeenskap van die goggatjies—die slim taktieke wat
verskillende insekte gebruik om hul roofvyande te flous.
Daar is so ’n mag der menigte insekte op aarde,
getalswys sowel as wat soorte aanbetref, dat miskien die
helfte of dalk selfs twee derdes van die soorte nog nie
eens name het nie.
Maar straks moet insekte so verskriklik baie wees omdat
hul vyande so talryk is. Hulle is die gunsteling-maal
van menige spinnekop (let wel, spinnekoppe is nie
insekte nie), maar ook van reptiele, voëls, visse,
soogdiere en natuurlik ander insekte.
Dog die natuur sorg vir haar kinders en hierdie
wesentjies is met die verstommendste beskermingsmiddele
toegerus...
Vernuftige vermommings
TALLE insekte is heeltemal weerloos teen roofvyande
omdat hulle nie snydende of spigtige wapens soos
knypers, hake of skerp kloue het nie. Baie van dié moet
hulle dus maar op die enigste ander uitweg verlaat—vermomming.
Sekeres kamoefleer hulself met behulp van kleur deur met
die agtergrond saam te smelt; ander se lyfies lyk weer
soos iets heeltemal oneetbaar.
REGS:
’n Gevlekte skoenlapper met onopvallende, “houterige” kleure
smelt hier so saam met sy deurmekaar omgewing van ou
takke en stompe dat jy hom maklik kan miskyk as jy nie
spesifiek na hom soek nie.
Foto deur “Conty”,
wat dit by Wikimedia Commons op die wêreldwye web tot
openbare besit verklaar het / “released to the
public domain” (rande deur ons weggesny)
Die rusper van een soort skoenlapper, die
Trimen-valsrooitjie, is uitgeknip ’n takkie vol mos of
korsmos. Doringkewers van die Peruaanse reënwoud het
weer sommer ’n dubbele beskerming. Roofvyande word nie
net geflous omdat hulle so sprekend soos dorings lyk
nie, maar hul puntige bedekkings keer ook dat hulle
ingesluk word.
Sekere insekte wat self onskadelik is, boots ander
insekte na wat sleg smaak of wat met ’n angel of gif
toegerus is.

Sal die ware wesp asseblief opvlieg? LINKS BO
is die ware Jakob, REGS BO ’n soort vlieg wat
die leek alte maklik met ’n wesp kan verwar.
Albei is van Europa.
Foto’s: Tom
Ings /
Public Library of Science /
Creative Commons Attribution
License, 2.5
Vinnig op vlug
BAIE insekte maak veral op hul ratsheid staat om van
hul vyande weg te kom. Bedrewe hoppers soos krieke,
sprinkane en vlooie maak hulle spring-spring uit die
voete. Insekte soos vlinders, vlieë, muskiete en
naaldekokers sal weer al vlieënde ontvlug.
Talle inseklarwes maak ’n sekere slim plannetjie. As hul
kamoeflering hulle nie kan beskerm nie, skei hulle ’n
sydraad af en val met hierdie delikate lewensdraad grond
toe. Wanneer die gevaar verby is, klim hulle boontoe en
vreet weer die “tou” sommer so al klimmende op.
Blink gepantser
BAIE insekte, veral kewers, word in sekere mate
beskerm deur ’n harde kutikel, wat selfs doeltreffender
gemaak kan word deur chitien-stekels en -horings.
Talle insekte voer dit ’n treetjie verder deur in stywe
balletjies op te rol sodat kleiner roofvyande geen
vatplek aan hulle kan kry nie.

BO:
Blink Stefaans! Die gestreepte liefdeskewer van
Midde-Afrika het ’n harde, kleurryke harnas en ander
toebehoorsels wat hom ’n ridder onder die kewers
maak.
Foto:
Adrian Pingstone,
wat dit
by Wikimedia Commons op die wêreldwye web tot
openbare besit verklaar het / “released to the
public domain”
Kammakastig dood
HEELPARTY insekte, soos blaar- en stokinsekte,
kalanders en sekere kewers, hou hulle kwansuis dood om
hul vyande om die bos te lei.
Kniptorre of springkewers maak nie net van só ’n
skyndood gebruik om aan vyande te ontsnap nie, maar
boonop van ’n spring-orgaan en ’n geluid.
LINKS:
Een van die kniptorre.
Wanneer ’n roofvyand een beetkry en optel, maak hy ’n verrassende
klikgeluid wat kan veroorsaak dat die aanvaller skrik en
hom laat val. Hy val dan op sy rug neer en maak of hy
dood is. Ná ’n rukkie swaai hy hom terug op sy pote met
behulp van ’n spesiale meganisme op sy rug. Hy kan ook
hierdie meganisme gebruik om hom uit ’n roofvyand se
greep te pluk.
Die “skyndood” van ’n vlieg

BO: So dood soos mossië? Nee, eerder so uit soos
’n kers! Die verskil tussen hierdie vlieg en
ander insekte wat opsetlik maak of hulle dood is
om hul vyande te flous, is dat die vlieg werklik
in ’n soort skyndood verkeer. Hy is as verdronke
uit ’n swembad gehaal en was oënskynlik dood
terwyl hy afgeneem is. Maar, vertel die
fotograaf, die rateltaai goggabie het bygekom en
sowat ’n uur later onverwags weggevlieg.
Foto:
SoftCore Studios /
Kitten Wants,
wat dit op
hierdie bladsy by flickr op die wêreldwye web
uitgeplaas het en gelisensieer het ingevolge die
Attribution-Non-Commercial-Share Alike 2.0-lisensie
Chemiese oorlogvoering
KLEIN maar vol venyn—só is baie insekte. Hulle voer
chemiese oorloë met wapens wat vir hul grootte net so
gesofistikeerd as dié van die mens is.
Dink maar aan die steekhare van talle ruspers wat óf
klewerig óf giftig is en parasiete en roofvyande weghou.
Maar sekere insekte sprei ook werklik skadelike
vloeistowwe op hul aanvallers. Sekere liewenheersbesies
(“ladybirds”) en blaarkewers kan ’n onsmaaklike of
bytende vloeistof uit hul liggame spuit. Party termiete
skiet ’n klewerige vloeistof uit met die doel om die
aanvaller se beweging te belemmer.
Die rare mier van die Namib spuit mieresuur na ’n vyand.
Sy agterlyf word onder sy lyf ingebuig as hy hom regmaak
vir die aanval.
Daar is al selfs berig dat ’n slakvretende grondkewer
van Asië ’n insektekenner tydelik verblind het deur
brandende vloeistof reg in sy oë te skiet.
Maar die berugste bombardeerder van almal dra ’n gepaste
naam: die bombardeerkewer. Wanneer hy op die vyand
losbrand, kan ’n plofgeluid gehoor word, met ’n mistige
straal wat by die punt van sy agterlyf uitkom. ’n Mier
of enige ander aanvallertjie kan dit berou.

BO: ’n Voorstelling van ’n bombardeerkewer wat
’n lastige spinnekoppie met ’n onverwagse
ontploffinkie “vergas”. Een van hierdie
bombarderende insekte kan sy mislike
mistigheid tot twintig keer uitblerts voordat sy
klier-arsenaal uitgeput is.
Die linkerkantste deel van
ons voorstelling is ’n foto deur
Patrick Coin,
wat ’n
veel groter weergawe daarvn op
hierdie bladsy by Wikimedia Commons op die
wêreldwye web uitgeplaas het en dit gelisensieer
het ingevolge die
Creative Commons
Attribution ShareAlike 2.5-lisensie. Kortom,
vrye deling en die skep van afgeleide werke
daarvan word vergun mits behoorlike erkenning
gegee word en dit slegs versprei word onderhewig
aan ’n lisensie wat identies is aan hierdie een.
Amptelike lisensie
Die kleur
spel
“pas
op!”
DIT kan vir insekte wat giftig is, angels het of
bitter smaak, lonend wees om hul gevaar te adverteer
sodat roofvyande hulle kan uitken en vermy. Sulke
insekte het helder of selfs spoggerige kleure wat “bly
weg” spel. Talle veelkleuriger motte en skoenlappers is
byvoorbeeld giftig.
Alledaagse waarskuwingskleure is ’n kombinasie van swart
en geel of swart en rooi.
Die rusper van die lemoenvlinder het ’n eienaardigheid
wat ’n osmeterium genoem word op sy agterkop. Wanneer hy
bedreig word, rig die rusper hom op, die osmeterium
staan regop en roofvyande word deur sy helder kleur en
slegte reuk afgeskrik.
Rooi Gevaar: “Bly weg, ek smaak sleg!”

BO: Die helder kleure van hierdie naaldekoker
waarsku roofvyande dat hy so sleg smaak as wat
hy flambojant is.
Foto:
André Karwath,
wat dit op
hierdie bladsy by Wikimedia Commons op die
wêreldwye web uitgeplaas en gelisensieer het
ingevolge die
Creative Commons
Attribution ShareAlike 2.5-lisensie. Kortom,
vrye deling en die skep van afgeleide werke
daarvan word vergun mits behoorlike erkenning
gegee word en dit slegs versprei word onderhewig
aan ’n lisensie wat identies is aan hierdie een.
Amptelike lisensie
Wat op aarde...?
DAAR is talle insekte wat sulke helder kleure of
opsigtelike liggaamsdele het dat dit hul vyande totaal
afskrik—of hulle ten minste so “oorbluf” laat dat dit
die insekte genoeg tyd gee om weg te kom.
By party motte en vlinders, byvoorbeeld, het die vlerke
bo of onder patrone van kontrasterende kleure wat ’n
heel oortuigende paar oë vorm. Sal hulle vir ’n
aanvaller nie alte veel na die oë van ’n uil of so iets
vreesliks lyk nie? (Kyk foto van die vals
oë op die vlerke van ’n skoenlapper in Mieliestronk se
afsonderlike artikel oor motte en
skoenlappers, wat nie ’n deel van hierdie reeks. Insek-kaleidoskoop,
is nie.)
’n Paar insekte het liggaamsdele wat roofvyande só flous
dat hulle die verkeerde deel van die liggaam aanval. Dun
verlengstukke agteraan die vlerke kan byvoorbeeld soos
voelhorings lyk—en aanvallers kan letterlik nie kop
of stert uitmaak nie!
|
REGS: ’n
Swaelstertvlinder... sy dun verlengstukke agteraan die
vlerke kan vir ’n roofvyand soos voelhorings (antennes)
lyk. Die aanvaller kan dan reken sy prooi se kop sit
agter. En as hy die agterkant aanval, kan die belangrike
kop straks nog ongeskonde bly.
Foto: Elizabeth A. Sellers /
U.S. National Biological Information Infrastructure
(NBii) / Public Domain Image (detail) |
 |
“Piep, piep, piep! Ek gee
vlermuise griep!”
’N PAAR soorte insekte kondig met klank aan dat daar
gevaar is. DIe motte van sekere Amerikaanse harige ruspers (“woolly
bears”) maak glo ultrasoniese piepgeluide deur
spesiale holtes in hul bors, wat deur
vlermuise vertolk sou word as ’n teken dat die potensiële
prooi nie lekker gaan smaak nie. Die motte het inderdaad
dodelike gifstof in hul liggame.
LINKS:
Die “woolly bear” (Pyrrharctia isabella) lyk wel
wollerig, maar of hy ’n mens aan ’n beer herinner...
wel, besluit maar self. As volwassene is hy die
Isabella-tiermot—wat glo met vlermuise kan “praat”.
Foto deur “Tony
the Misfit”,
wat dit op hierdie bladsy by flickr op die
wêreldwye web geplaas en gelisensieer het ingevolge die
die
Attribution-Non-Commercial-Share Alike 2.0-lisensie
|