| VIR
die Nederlanders van die sestiende en sewentiende eeu was ’n
galjoen ’n groot seilskip met verskeie dekke, ’n hoë boord
en skerp voorstewe wat deur die Spanjaarde gebruik is en wat
hulle ’n galeon genoem het.
Vandag
ken ons die galjoen eintlik nog net as ’n vis—’n
stompvormige seevis wat van een tot sowat vyf kilogram weeg en
gewild is by hengelaars. Die rekordgewig is sewe kilogram. Die
galjoen se skubbe sit ferm aan die lyf.
Vroeër is gemeen dat die vis
sy naam regstreeks aan vanmelewe se seilskip ontleen het. Later
het taalkundiges egter ’n verband gesoek met die Griekse woord
galeê (vir die pelsdiertjie die wesel), waarvan die naam
op ’n bepaalde soort vis en daarna op ’n bepaalde soort skip
in die Middellandse See oorgedra is. Skeepsterme soos galei,
galjas, galjoen en galjoot sou hieruit stam.
Die vis die galjoen, wat tot
ons nasionale vis verklaar is, kom slegs in die see aan die kus
van Suid-Afrika voor. Hy hou meestal in vlak water en word
dikwels in ruwe branding (woelige en skuimende golwe aan die
seestrand) gevind.
Naby rotse is die galjoen byna
heeltemal swart van kleur, terwyl die kleur in sanderige gebiede
silwerbrons is. Galjoene vreet meestal rooiaas, mossels en
eendmossels.
Beweging
GALJOENE
beweeg deur middel van vinne, wat by hulle goed ontwikkel is,
met prominente uitsteeksels. In hierdie opsig verskil hulle baie
van sekere ander vissoorte, soos die slang-agtige palings of
ale, waar die vinne onopmerklik of selfs heeltemal afwesig kan
wees.
Beweging geskied veelal by wyse
van die opeenvolgende sametrekking van die vis se spiersegmente
van voor na agter aan elke kant van sy liggaam alternatiewelik,
wat die stertvin heen en weer laat swaai.
Die galjoen is 'n gewilde
hengelvis en so sterk en beweeglik dat hy gewoonlik woes spook
wanneer die hengelaar probeer om hom in te katrol.
Asemhaling
DIE
galjoen haal, soos die meeste visse en sekere ander waterdiere,
asem deur middel van kieue, enkelvoud kieu (ook soms kiewe
geskryf, enkelvoud kief). Die kieue is dunwandige organe vol
bloedvate aan weerskante van die vis se lyf.
Water waarin die lug se suurstof
opgelos is, beweeg deur die kieu se dun membrane tot in die
bloedstroom van die vis. Terselfdertyd word die
afval-koolstofdioksied in die vis se bloed ook deur die
kieu-membrane in die water uitgeskei.
Voortplanting
VISSE
het verskillende maniere om hul kleintjies in die wêreld te
bring, afhangende van die soort.
By vivipare (lewendbarende) visse
is daar inwendige bevrugting en skenk die wyfies die lewe aan
kleintjies in 'n gevorderde stadium van ontwikkeling. Dit gebeur
by byvoorbeeld die haai, die selakant en 'n gewilde akwariumvis
soos die guppie.
Ovipare visse is dié wat eiers lê
wat buite die wyfie se liggaam bevrug word. Die wyfie lê haar
eiers (dit word "kuit" genoem ) in die water en die
mannetjie bedek dit met sperma. Vissoorte wat hul eiers in die
oop water uitstrooi, doen dit dikwels in ontsaglike hoeveelhede.
In die omgangstaal word van kuitskiet gepraat.
Die galjoen is 'n ovipare (eierlêende) vis. Galjoene skiet kuit
in die somermaande en die kleintjies wat uit die eiers kom,
vergader digby die kus tussen die rotse en sanderige plekke.
Terwyl galjoene tot 80 cm lank kan word, word seksuele rypheid
bereik wanneer hulle nagenoeg 34 cm lank is.
|