DIE son
gaan onder. Die aandlug is kil. Die bonte gewemelte van
baaiers het met verdrag en met die son saam gekwyn. Nou
lyk die kuslyn leeg en dood, en dis baie stil.
Maar is dit werklik so leweloos? Wat skarrel daar so
skuins oor die raafswart rotse en wat kruip hier so sku
oor die sand? As jy die strand in die nag-ure besoek,
sal jy bes moontlik verbaas wees oor wat jy alles daar
sal aantref.
Dit is die geheime lewe van die diertjies wat snags op
die see se drumpel karnaval hou—en van besoekers uit die
golwe wat dan maar net vlugtig op die strand kom toer...
Op ’n nagtelike wandeling langs die KwaZulu-Natalse of
Oos-Kaapse kus kan jy moontlik ’n haastige krap raakloop
wat blitsig voor jou uitskarrel.
Om hom te probeer vang is vergeefs. Die sogenaamde
spookkrap is een van die vinnigste krappe op aarde. Hy
kan nie net met ’n snelheid van twee meter per sekonde
vorentoe en agtertoe hardloop nie, maar ook sywaarts.
Spookkrappe verskyn gewoonlik wanneer die gety afgaan en
haas hulIe dan oor die duine op soek na kos. Dit kan
enigiets wees van klein seeskilpadjies tot isopodes
(lees ondertoe) en dooie plante- en dieremateriaal. Met
hul groot stingel-oë kan hulle snags baie goed sien. En
as ’n indringer naby hul lęplekke kom lol, sal hulle
maak of hulle hom wil aanval om hom te verjaag.
Spookkrappe keer terug na hul hole wanneer die gety
begin stoot.
EN dan is daar die seeskilpaaie.
In die begin van die somer, wanneer die
Agulhas-seestroom langs die kus van KwaZulu-Natal warmer
word, verlaat hierdie seediere hul tuiste in die diepsee
om op die strande te kom eiers Ię. Daar is twee
soorte—die grootkop en die leerdop—wat snags onder die
dekking van die donkerte stadig hul pad oor duine aan
die ooskus baan. (Die grootkopseeskilpad stap ook by die
suidkus aan wal.)
Dis net die wyfies wat dit op die land waag—die
mannetjies verwyl hul hele lewe in die see—en dis ’n
moeisame tog in die onherbergsaamheid. Hul vinpote is
vir swem ontwerp, nie vir loop nie, en hulle sleep hul
logge liggame en doppe met groot swarigheid oor die
strand.
LINKS:
Hierdie wyfie van die leerdop-seeskilpad het strand toe
gekom om haar eiers te lę. Die leerdop (Dermochelys
coriacea) is nie net die grootste van alle
lewende seeskilpaaie nie, maar kom ook die mees wyd
verspreid op die aarde voor—van die Kaap en die
suidelikste punt van Nieu-Seeland af noordwaarts tot
goed binne-in die Noordpoolgebied.
Foto: NOAA
Nadat ’n wyfie verby die hoogwaterlyn gekruip het, druk
sy haar neus bra onwaardig in die sand in. Só inspekteer
sy die terrein. Op ’n plek wat vir haar geskik lyk,
grawe sy dan ’n gat, plaas haar stomp stert daarin en Ię
haar eiers, wat soos wit tafeltennisballe lyk.
Sy bedek die eiers versigtig met ’n lagie sand en maak
die gat verder vol sand. Hierna beweeg sy stadig en
onbeholpe terug na die see.
In die see net agter die branders wag die mannetjies op
die terugkerende wyfies om onmiddellik weer met hulle te
paar.
In hul sandneste sal die eiers môre deur die son verwarm
word. Ná drie maande sal die seeskilpadjies uitbroei.
Hulle sal uitkruip en dan instinktief na die wagtende
see beweeg...
NOG kruipers wat snags op ons
strande wemel, is die groot isopodes genaamd tylos.
Hulle maak slegs met laagwater hul verskyning aan die
westelike en suidelike kuste van Suid-Afrika. Hulle is
sowat 3 cm lank en lyk soos houtluise.
Die grootste deel van hul lewe bring hierdie eienaardige
diertjies in klein “kamertjies” so 20 tot 30 cm onder
die sand deur. Dit is omdat die sand bedags bolangs
skroeiend warm kan word, terwyl die temperatuur verder
ondertoe taamlik konstant bly.
Elke aand met laagwater, wanneer die kans skraal is dat
die see hulle sal kom oorweldig, kom die tylos uit hul
skuilplekke. Dan vreet hulle sowat twee, drie uur lank
aan die seegras wat op die strand uitgespoel het.
Aangesien laagwater elke nag sowat 50 minute later as
die vorige nag voorkom, kom die tylos ook ál later uit
hul woonplekke. As die laagwater-etensuurtjies
uiteindelik teen dagbreek moet geskied, slaan hierdie
fassinerende kreatuurtjies oor na ’n nuwe eet-skedule:
hulle verskyn eenvoudig net weer saam met die vroegaand
se eb-gety.
Dit wil ál lyk of hulle ingeboude wekkers het wat dié
dinge vir hulle reël.
REGS:
Nie byvoorbeeld die
Tylos granulatus
van ons Weskus nie, maar
tylos van ander węrelddele. Wie het vir Mieliestronk ’n
foto (of selfs ’n illustrasie) van een of meer van ons
eie sandtrappertjies?
As die tylos klaar gevreet het, skarrel hulle terug na
die droë sand. Hulle boor in die grond in deur hul
liggame te roteer terwyl hulle grawe, en vorm sodoende
’n tregter van los sand om hulself totdat hulle feitlik
onderstebo staan. In hierdie posisie grawe hulle direk
ondertoe en blokkeer in die proses die ingang tot hul
skuilplek.
EEN van die bekendste boorlinge
van die Kaapse strande is die bleek sandhopper
(Talorchestia) wat teen sonsondergang uit die sand kruip
en, met die maan as sy gids, teen die strand af trek op
soek na verrotte seewier. Net soos die tylos en die
spookkrap lyk dit of die sandhopper ’n ingeboude
biologiese horlosie het wat hom help om sy bedrywighede
tot laagwater te beperk sodat die branders hom nie kan
bykom nie.
Wat die verskyning van die sandhoppers so skouspelagtig
maak, is die groot getalle waarin hulle uitkom om te
vreet: 25 000 per vierkante meter.
Soos hul naam aandui, beweeg die sandhoppers al
springende rond. Maar anders as ander springers—die
vlooi, byvoorbeeld—is hierdie boeiende klein diertjies
verskriklike lomperds. Dit gebeur baie dikwels dat hulle
op die rug beland ná ’n sprong en hulself eers weer
orent moet woel voordat hulle kan voortgaan.

BO:
’n Sandhopper (Talitrus saltator) van
’n strand doer ver aan die Oossee. Enige foto van ’n
opregte Suid-Afrikaanse sandhopper enigiemand?
Foto: Arnold Paul,
wat dit by Wikimedia Commons
op die węredwye web uitgeplaas en gelisensieer het
ingevolge die
Creative Commons
Attribution-Share Alike 2.5
Generic-lisensie.
Daarvolgens word herbebruik op sekere voorwaardes
vergun
|