ULLE was minder as 200... net ’n
breukdeeltjie van die meer as 400.000
Protestante wat in die tyd van die godsdiensvervolging uit die
Rooms-Katolieke Frankryk gevlug het.
In 1688-’89 het die meeste lede van hierdie Gideonsbendetjie hulle
aan die suidpunt van Afrika kom vestig. Sekeres van die sowat 200
het egter ook daarvoor en daarna gekom en die kolonistebevolking
sporadies versterk.
Hulle was dus min in getal. En tog was hulle vir die jong Kaapse
nedersetting ’n aansienlike groep. Hul nasate het hulle boonop
besonderlik onderskei, en in die talle Franse vanne onder die
Afrikaners sien ons steeds die stroom van Hugenote-bloed. Dit is ’n
baie belangrike erflating.
Uit die gebied wat die Loire-vallei, suidwes van Parys, as sy
hartland gehad het, kom byvoorbeeld die voorvaders van die Du
Plessis’s, Celliers’s, Rousseaus en De Villiers’s, en uit die suide
onder andere dié van die Rouxs, Jouberts, Le Granges, Jordaans en
Therons.
LINKS:
Die handtekeninge van sekere Franse stamvaders in Suid-Afrika—dié
van Jean Prieur du Plessis, Pierre Lombard en Jacques
Therond (Theron).
Die Hugenote het weliswaar nie direk uit Frankryk gekom nie. In al
die jare van die lang godsdiensstryd in Frankryk het duisende Franse
Protestante immers na lande soos Nederland, Brittanje en Amerika
gevlug. Dis daarom dat daar ook Hugenote-bloed in die are van
byvoorbeeld Amerika se Paul Revere en selfs
ons eie
Maria (de la Queillerie) van Riebeeck gevloei het.
Chretien de la Quellerie, die oupa van Jan van Riebeek se vrou, was
’n Hugenoot wat uit Frankryk padgegee en hom in Nederland gaan
vestig het.
Ons Kaapse Hugenote het ook aanvanklik uit Frankryk na Nederland uitgewyk. Omdat
Nederland ’n klein landjie is wat volgeprop was van die Franse
vlugtelinge, is hulle—en andere wat hulle aan die Kaap wou gaan
vestig—’n vry passaat hierheen aangebied. Die feit dat hulle
Nederlands geken het, het hul opname in die Kaapse samelewing
vergemaklik.
REGS:
Die Hugenote wat Kaap toe gekom het, het hulle aanvanklik uit Frankryk na Nederland
begewe. Daar het dié wat hulle aan die suidpunt van
Afrika wou kom vestig, ’n vry passaat hierheen ontvang.
Die lang en bloedige geskiedenis van godsdienstige vervolging in
Frankryk het ’n hoogtepunt bereik met die wreedste menseslagting in
die sogenaamde Bartholomeüsnag (24 Augustus 1572). Sowat 2000 mense
is toe in Parys doodgemaak, gevolg deur nog duisende in ander Franse
stede. (Die bloedbad is genoem na St. Bartholomeüs, die
Rooms-Katolieke beskermheilige van die slagters.)
Maar hoe uitgerek daardie godsdiensstryd regtig was, word ondersteep
deur die feit dat die Kaapse Hugenote eers langer as ’n eeu ná die
Bartholomeüsnag hierheen gekom het. ’n Skip met Hugenote, die
Voorschooten, het Nederland op 31 Desember 1687 verlaat. Die
Voorschooten, wat in April 1688 in Saldanhabaai aangekom het, is in
die daaropvolgende maande deur nog ses skepe gevolg (in alfabetiese
volgorde): die Borssenburg, China, Oosterland, Schelde, ’t Wapen van
Alkmaar en Zuid Beveland.
’n Hele aantal Hugenote is onderweg na die Kaap oorlede, want die
kos op die skepe was uiters swak. En betreklik primitiewe dae in
donker Afrika het op die oorlewendes gewag.
Ná hul aankoms is hulle met waens na die Drakensteinvallei geneem,
waar boumateriaal aan hulle gegee is om ’n tydelike huis te bou. Bo
hulle was die blou hemel en om hulle die ruie gras waarin talle
ongediertes geskuil het.
Dit was nie maklik om in sulke omstandighede ’n begin te maak nie,
te meer omdat baie van hulle in Frankryk welgestelde boere was. Om
verder tot hul smarte by te dra, is hulle nie bymekaar geplaas nie,
maar oral tussen die Nederlanders.
Dit was naamlik die amptelike beleid om die Franse aan die Kaap te
verhollands. Die Hugenote het aanvanklik heftig gestry vir hul reg
om ’n eie Franse gemeente te hê, maar is spoedig saam met die
Nederlanders (en mettertyd ook veral Duitsers) in een Afrikanernasie verenig.
Die vertrek in 1702 van die Hugenote se eie dominee, Pierre Simond, het die
verdwyning van die Franse as ’n groep verhaas.
LINKS:
Titelblad van die Nuwe Testament wat in 1672 in sowel Frans as
Nederlands gedruk is. Die Franse aan die Kaap sou wel nie probleme
gehad het om Nederlands te verstaan nie, omdat hulle ’n tyd in
Nederland vertoef het voordat hulle hierheen gekom het.
Simon van der Stel was die kommandeur toe die Hugenote hulle aan die
Kaap kom vestig het. In die begin het hy hom die lot van die Franse
vlugtelinge aangetrek, maar later van hulle vervreem geraak en hulle
as “ ’n ondankbare klomp mense” beskou.
Terwyl ds. Simond hier was, het hy nietemin alles in sy vermoë
gedoen om toestande vir die Hugenote te verbeter. Deur sy hulp het
die Nederlandse koloniste skape en beeste geskenk. Maar dit het
minstens vier jaar geduur voordat die Hugenote, wat veral wynbouers
was, hul eerste wynoes kon hê.
Hoewel dit in die begin maar moeilik gegaan het, het die Hugenote
nie tou opgegooi nie. Hulle het volhard, hul moeilikhede te bowe
gekom en die meeste het van hul boerdery ’n sukses gemaak. Hul
invloed op die jong nedersetting was groot. Hulle was hardwerkende,
bedrewe wynboere wat die wynbedryf, ten minste wat die omvang
daarvan betref, ’n stoot vorentoe gegee het.
Bowenal was hulle manne en vroue van goeie karakter wat geheg was
aan die Protestantse godsdiens en die vryheid. En as ’t ware binne
een geslag was hulle en die Nederlanders onlosmaaklik verenig. Ook die
Franse taal het hier, behoudens enkele woorde wat in Afrikaans bly
steek het, verdwyn. Franse, Nederlanders en die baie Duitsers uit
die Duitse Laaglande wat vir die Kompanjie in die Kaap kom werk het (en eweneens hier
gebly het), het die kern van die Afrikanervolk begin vorm.
Vandag, in die begraafplaas neffens die Hugenote-monument in
Franschhoek, rus die nasate van Hugenote en Geuse langs mekaar:
byvoorbeeld ’n Hugo (’n Hugenote-van wat oorspronklik Hugot gespel
is) langs ’n Van Schalkwyk.
En die vrugbare vallei van die Hugenote is steeds ’n wynbouwêreld by
uitnemendheid.

BO: Kaaps-Hollande
huise is onlosmaaklik deel van die Kaapse wynlande, terwyl die
wynlande op hul beurt weer onlosmaaklik verbind word met ons Hugenote-voorsate wat hulle
daar gevestig het.
Detail van ’n foto
van Lanz von Hörsten
© South
African Tourism / Suid-Afrikaanse Toerisme
Hugenote in die wêreldgeskiedenis
HUGENOTE was die algemene naam van Franse Protestante tydens die
Hervorming. Die term, waarvan die oorsprong onseker is, het
omstreeks 1560 in gebruik gekom. Teenkanting van die Rooms-Katolieke
het tot ’n reeks burgeroorloë gelei, maar in 1598 is bepaalde regte
aan die Hugenote toegestaan met die Edik van Nantes.
Meer as sestig jaar later, in 1661, het Lodewyk XIV egter met ’n
verbete vervolging van die Hugenote begin. In 1685 het hy die Edik
van Nantes herroep.
Meer as 400 000 Hugenote het uit Frankryk gevlug. Aangesien baie van
hulle sake- of bedryfsleiers of toonaangewende professionele mense
was, was hul emigrasie ’n groot verlies vir Frankryk.
Talle Hugenote het egter steeds in Frankryk gebly ondanks die
vervolging. Die Protestante het uiteindelik in 1789 tydens die
Franse Revolusie godsdiensvryheid verwerf.
Duisende uitgeweke Hugenote het hulle in die destydse Engelse
kolonies in Amerika gaan vestig, veral in Suid-Carolina. Hulle het
Hervormde (Calvinistiese) kerke gestig, maar het net soos
Suid-Afrika se groepie spoedig in die breë bevolking versmelt.
Omdat baie van hulle goed geskool was, het hulle ’n groot bydrae tot
die kultuur van die Verenigde State gelewer.
|
REGS: Detail van François
Dubois (1790 - 1871) se voorstelling van die
Bartholomeüsnag-bloedbad, wat in die vroeë oggendure van 24
Augustus 1572 begin het. Dit was ’n wrede
menseslagting waarmee die lang en bloedige geskiedenis van
godsdienstige vervolging in Frankryk ’n hoogtepunt bereik
het. Sowat 2000 mense
is in Parys doodgemaak, gevolg deur nog duisende in ander Franse
stede. |
 |
|