Volstruis
ó die volbloed wondervoŽl

Ons volstruise was ín tyd gelede weer taamlik in die nuus deurdat hele kolonies op sekere plase weens voŽlgriep van kant gemaak moes word. Maar die volstruisnasie volhard en draf volstoom voort... 

 

Bewegende volstruis

Twee volstruise, ín mannetjie (links) en wyfie

BO: Twee volstruise, ín mannetjie (links) en wyfie, afgeneem by Kaappunt in die Kaapse Skiereiland. Dit is nie om dowe neute dat hul vere so ver­skillend is nie, want dit het eienaardig genoeg te doen met die verskil­lende tye wanneer meneer en mevrou op die eiers in die nes broei. Die man­netjie, met sy swart vere wat met die nag saamsmelt, broei van laat in die middag af tot die volgende mŰre. Die wyfie broei bedags, omdat haar vere aan die bokant weer soos die grond om haar lyk.

Foto deur Andrew Massyn, wat dit by Wikimedia Commons op die wÍreldwye web tot openbare besit verklaar het (ďreleased into the public domainĒ)

Poot van die volstruis


LINKS: Poot van die volstruis, die enigste voŽl met twee tone.


Foto deur Jpbarrass, wat dit tot openbare besit verklaar het (ďreleased to the public domainĒ)
 

H

YíS DIE GROOTSTE voŽl wat op die aarde oorgebly het en hy kan nie vlieg nie, maar hy kan hol of sy lewe daarvan afhang. En dan verskil hy ook van ander voŽls deur slegs twee tone (pleks van vier) aan elk van sy twee skurwe pote te hÍ.

Sy oŽ kyk boonop besonder skerp. Daar word vertel dat hy ín vyand tien kilometer ver kan gewaar. Hy sal nietemin vlug van enigiets wat hom bedreig, maar moenie jou geluk te ver met die volstruis beproef nie. As hy in ín hoek gedryf word, sal hy sy aanvaller se ingewande met ín regte volstruisskop uitruk.

Kop in die sand...Een ou gelofie omtrent die volstruis is darem niks anders as ín onbillike wolhaarstorie nie. Pleks van sy kop in die sand te druk, soos die Romeinse natuurkundige Plinius die Ouere geglo het, is hy ín bobaas-kamoefleerder.

Met sy kop en nek plat om die grond, maak hy sy lyf rond soos ín bal, sodat hy net soos ín bossie, rots of miershoop lyk.

Boonop sorg die volstruis vir ín menigte baie nuttige produkteóvan biltong tot verestoffersówat hierdie koddige voŽl oorgenoeg rede gee om ook spreekwoordelik sy kop hoog te hou. Omtrent niks gaan verlore wanneer ín volstruis geslag word nie.

VolstruiseierNog ín aardigheid van volstruise is hul eiers. Dit gaan maar bars as jy ín volstruiskuiken is en uit jou dop moet kruip om die wÍreld aan te durf. Volstruiseiers is naamlik klipsteenhard en kan glo tot 250 kg weerstaan. Maar dan is ín baba-volstruis mos darem ook nie onder ín kalkoen uitgebroei nie!

Al moet die klein Struthio camelus spartel dat dit kraak om uit die ekwivalent van 24 hoendereiers te kom, is hy ín moedige kalant en heel kapabel met sy snawel. Kort voor lank is hy dan ook ín volwaardige volstruisónog nat agter die ore, maar reeds so groot soos ín hoender.

Volstruisies kom in broeisels van vyf tot ín dosyn of meer voor. ín Wyfie kan elke dag of twee ín eier lÍ, maar nadat sy omtrent vyftien gelÍ het, hou sy op en begin broei. Volstruisboere fop gevolglik die voŽl deur sekere van haar eiers weg te gaps. Wyfies waarvan die eiers gereeld weggeneem word, kan tot tagtig eiers in ín seisoen lÍ.

REGS: ín Volstruiskuiken. Praat van ín gevreet wat net ín ma kan liefhÍ!

Foto: BACKGROUNDS ARCHIVE / PD

Die ekstra volstruiseiers kan dan in broeimasjiene geplaas wordókunsmatige maís wat die liggaamstemperatuur van broeis volstruise naboots. In die broeikas word die eiers selfs gereeld omgerol soos in die natuur, wat keer dat die embrioís binne aan die doppe vassit.

Die broeityd by volstruise is 42 dae, twee keer so lank as by hoenders. Eiers word in ín groot sandholte gelÍ, waar Ma hul bedags warm hou, terwyl Pa snags die broeiwerk behartig.

Die volstruise broei nie altyd net op hul eie eiers nie, maar ook op ander wyfies sín wat ewe vrypostig hul toekomstige spruite in dieselfde nes kom deponeer het. Maar as daar te veel eiers in ín nes is, stoot die groot voŽls die oortolliges na die buiterand van die nes waar die kans om te oorleef maar baie skraal is.

Ons het hierbo geÔmpliseer dat volstruiskuikens taai is, maar in der waarheid vrek baie van hulle sommer vroeg-vroeg.

Volstruise is Afrika-voŽls en vir Suid-Afrikaners veral sinoniem met die wÍreld rondom Oudtshoorn. Hulle is vroeŽr ook in die Midde-Ooste gevind, maar dit lyk nie of daar vandag nog Írens enige inheemse volstruise tussen die Arabiere is nie.

 

Nabyfoto van 'n omgesukkelde volstruisMet hul lang nekke, klein koppies, groot oŽ en kort, breŽ snawels, staan volstruise omtrent 2,4 meter hoog in hul skurwe sokkies. Dit maak die volstruis die grootste lewende voŽlsoort, hoewel groter soorte, soos die Nieu-Seelandse moa, maar betreklik onlangs eers uitgesterf het.  

 

Die volstruis kan tot sowat 135 kg weeg. Die twee tone aan elke poot eindig in dik naels.

 

Die klein vlerke word uitgesprei wanneer hy ooplÍ oor die veld ómet ín snelheid van tot 65 km/h. (Op die klein animasie hier langsaan word die uitgespreide vlerke egter nie gewys nie!)

 

Die spoggerige volstruismannetjies het meestal swart vere met wit pluime aan die vlerke en stert, maar die wyfies is bra vaal met hul grysbruin vere. Dis slegs die mannetjies se vere wat gebruik word.

Die aflos-broeiery van die mannetjies en wyfies hou verband met hul verskilende kleure vere. Die mannetjie, met sy swart vere wat met die nag saamsmelt, broei van laat in die middag af tot die volgende mŰre. Die wyfie broei bedags, omdat haar vere weer soos die grond om haar lyk.

Een ontleding het ook getoon dat die mannetjies dikker velle as die wyfies het. Die gemiddelde dikte met die ontleding was 0,93 mm vir mannetjies teenoor 0,82 mm vir wyfies.

Volstruise vreet meestal plantlote, blare, blomme en saad, hoewel hulle akkedisse en skilpadjies (of wat ook al) sal vreet as hulle dit in die hande kry.

Soos alle voŽls het hulle geen tande nie. Hulle sluk dus baie klippe in om hul spysvertering aan te help. Wanneer diť klippe, wat maagstene of gastroliete genoem word, glad en rond raak, bring die volstruis hulle op.

Volstruise in gevangenskap sluk allerhande goed inókameras, filmspoele, halssnoere, sakdoeke, penne, potlode, naelknippers, horlosies...

Daar is al selfs gesien hoe een ín liter-koeldrankbottel deur sy slanke keelgat  laat verdwyn!

Waarvoor is volstruise die heel bangste? Miskien, glo dit, ín helikopter! Daar word vertel dat hulle skoon histeries raak vir sů ín gevaarte in die lug, wat daarop kan dui dat daar in hul oerverlede ín vlieŽnde roofvyand kon gewees het wat hulle gejag het.

Maar gelukkig vir die volstruis is sy sig is baie skerp. Daarbenewens het geen landdier sulke groot oŽ as hy nie. En die dik ooghare is opvallend.  

Die mannetjie se stem klink soos ín diep gegromóeienaardig genoeg nogal soos diť van ín leeu!

En dan is die mannetjies ook nog veelwywers. Hulle sal met drie of vier wyfies ronddool, of in groepe van vier of vyf mannetjies met hul maats en kleintjies.

 Volstruis-geskiedenis 

DIE VOLSTRUISBEDRYF in Suid-Afrika het al ín ongekende bloeitydperk, maar ook veelbewoŽ dae beleef. Ons land se voŽls is reeds van vroeg af om hul pluime vir die Europese mark gejag. Teen 1860 was daar so min van hulle oor dat etlike boere hulle probeer mak maak het.

Sover bekend is die eerste volstruise in 1853 ingekamp om getem te word. In 1865 was daar reeds tagtig volstruise op plase en is byna 8000 kilogram vere ter waarde van £65 736 uitgevoer. (VanweŽ inflasie is dit niksseggend om die ponde van destyds tot vandag se rande te probeer omreken, maar dit was ín groot klomp geld).

Daarna het die bedryf vinnig ontwikkel. Dit was in die Oos-Kaap gekonsentreer en in die omgewing van Graaff-Reinet. Groot winste is gemaak en tot £1000 is vir ín paar teelvolstruise betaal.

Die eerste groot oplewing in die volstruismark was tussen 1880 en omstreeks 1885. Dit is gevolg deur ín selfs groter oplewing van 1910 tot 1913 toe vere van sowat £3 000 000 van 746 736 volstruise (feitlik almal in die destydse Kaapland) uitgevoer is.

BO: By Oudtshoorn in 1913... ín volstruisboer en kinders, met volstruispluime, by ín trop van die destyds uiters kosbare voŽls.

Foto: New York State Archives

Toe die Eerste WÍreldoorlog uitbreek, het die mark ineengestort en die bedryf het daarna nooit heeltemal herstel nie. Die meeste van die voŽls is vir volstruisleer geslag pleks daarvan om hul vere te verkoop.

'n Volstruis in die veldVandag is die volstruise van veral die distrik Oudtshoorn ín kuriositeit en word toeriste by volstruisplase herinner aan die vergange era van die skatryk volstruisveer-baronne.

Die plaaslike volstruisbedryf beweeg ook moedig voort, al het dit sedert die jare tagtig te kampe met kommerwekkende mededingingóuit ander lande waar boere Suid-Afrikaanse volstruise bekom het.

VoŽlgriep is nog ín bedreiging en gevoelige verliese is tyd gelede as gevolg daarvan deur sekere van ons volstruisboere gely. Hele kolonies volstruise moes op sekere plase onder kwarantyn geplaas en van kant gemaak word. Gelukkig vir ons is dit nie die dodelike soort voŽlgriep wat ook na mense versprei en onlangs oor vyftien maande minstens 47 menselewens in Suidoos-AsiŽ geŽis het nie.

En hierís ons volstruis se Australiese neef...


Die emoe

Emoe

Emoe

  
BO en LINKS: Die emoe van AustraliŽ is, nŠ die volstruis, die grootste voŽl op aarde en die ooreenkoms met ons ou Vollie is nogal opvallend. Ook die emoe is ín kranige hardloper en kan nie vlieg nie. Die vere is bruin, gevlek met grys. Emoes hou in klein troppies en lewe van vrugte.

   Fotoís: Larry Rana  / USDA / ARS

...en die ďvolstruisagtigheidĒ  van Suid-Amerika...

Nandoe

BO: Die nandoes (uit die Spaans Ůandu, maar rhea in Engels) is op hul beurt groot drietonige voŽls van Suid-Amerika, wat eweneens nie kan vlieg nie. Daar is twee nog bestaande spesies, te wete die groot of Amerikaanse nandoe (Rhea americana) en die klein of Darwin se nandoe (Rhea pennata). Volwassenes van die eersgenoemde staan omtrent 1,5 meter hoog, terwyl Darwin se nandoe ín hoogte van nagenoeg 90 tot 100 cm bereik. DIe foto is van ín groot of Amerikaanse nandoe.

Detail van foto deur Adrian Pingstone, wat dit tot openbare besit verklaar het (ďplaced in the public domainĒ)

.....en les bes, die bielies onder die groot loopvoŽls, wat in Nieu-Seeland uitgesterf het

Moa

DIE moas (LINKS) was die ďvolstruiseĒ van Nieu-Seelandóen watter bielies was sekeres van hulle nie gewees nie! Maar die laaste van die tien of elf moa-spesies, waarvan die grootstes tot 3,5 meter of hoŽr kon word, het ín aantal eeue gelede uitgesterf. Die uitsterwing het saamgeval met die kolonisasie van Nieu-Seeland deur die Maoriís. Die loopvoŽls is meedoŽnloos gejag, terwyl die troeteldiere van die Maoriís eweneens alte lekker gebaljaar het om die groot maar weerlose moas te verdelg.

Dit was moontlik
teen die einde van die vyftiende eeu n.C. dat die laaste moa jammerlik in die stof gebyt het.

Die moas was die enigste vlerklose voŽls en selfs die onontwikkelde vlerke wat by ander volstruisagtiges voorkom, het ontbreek. Die grootste spesies was
Dinornis robustus en Dinornis novaezelandiae, en hulle kon ín yslike massa van sowat 230 kg hÍ.

Ou voorstelling van ín kiwi en die geraamtes van die volstruis en die moa Dinornis robustus, met hul onderskeie eiers
Die vyf spesies kiwi-voŽls van Nieu-Seeland word  ook as lede van die volstruisagtiges beskou, hoewel hulle maar net so groot as hoenders is. Die kiwiís is skugter nagvoŽls.

 

Op die foto REGS is ín ou vergelykende voorstelling van ín kiwi en die geraamtes van die volstruis en die moa Dinornis robustus. Ons ou vollie kom maar sleg tweede as dit by hoogte kom, dog die kiwi word totaal deur die ander twee oorskadu.

 

Illustrasie en foto: Histories (ďPublic Domain OldĒ)

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad