1

 

 

  

 Ons wonderlike vols (1): Neste en broeiery

 

Eier-aardige

geveerdes

 

Vol by nes met eiers

Vols bou hul neste instinktief.  Selfs di wat kleintyd afgesonder is en nooit gesien het hoe ander vols van hul soort n nes bou nie, sal ewe knap daarmee kan begin as die omstandighede en materiale reg is. En nadat die eiers gel is, sal hulle broeis raak... soos dit enige goeie volouer betaam...

 

Fotokrediet: Digtitale eenkleur-verkleuring van samegestelde foto. Vol deur U.S. Fish and Wildlife Service. Volnes deur BFD88 by Stock.xchng. Kopiereg geld, maar vrye gebruik op webwerwe word aan lede vergun


 
 Skakels na hoofstukke in hierdie reeks:

 

 Inleiding

 Hoofstuk 1: Neste en broeiery

  Hoofstuk 2: Hoe jong vols grootword

           Hoofstuk 3: Snawels en pote

   Hoofstuk 4: Vols en hul vere

   Hoofstuk 5: Hoe vols migreer en koers hou
 


 

Illustrasies van verskillende soorte volneste

Illustrasies bo: Karens Whimsy Public Domain Images

 

Neste

 

A

S jy huis bou, grawe jy heel eerste jou slote vir die fondament. Maar waar begin jy met jou nes as jy n vol is? Hoe anker die geveerdes aanvanklik hul neste aan die takke van bome? Of teen kranse of die mure van geboue?

 

En hoe weet n volsonder enige graad of onderrig in die ingenieurswese hoegenaamdom sulke sterk strukture te bou wat so volmaak aan hul doel beantwoord?

 

Die nesbouery van gevleueldes... ook hierin is soveel wondere van die skepping opgesluit dat dit die aardsgebonde mens eenvoudig moet verstom.

 

Neste is in die eerste plek daar om eiers en kleintjies teen roofdiere en gure weer te beskerm. Dog elke vol skop natuurlik ook nes na sy aard.

 

Daar is die plakkers onder die vols wat bloot vir hulle n lplek in die grond skrop. Daar is die onvermoeide yweraars wat takke opeenhoop vir n nes wat naderhand swaarder as n motor weeg.

 

En daar is die poghanse en die uithangersvols wat die ingewikkeldste neste bou, byvoorbeeld groot balvormige samestellings in bome.

 

Wat dan van die luilakke wat glad geen neste bou nie? Ja, di is daar mos ook, al is hulle eintlik maar die uitsonderings onder die vols. Di soorte gebruik sommer die een of ander natuurlike uitholling vir n nes.

 

Die waterdikkop-wyfie l byvoorbeeld soms haar eiers op die mis van diere soos seekoeie, en party vols l weer hul eiers in die groot spore van diere. Uile maak hul broeiplekke in natuurlike holtes.

 

Nagswaels maak plat op die grond nes, terwyl die Kittlitz-sandlopertjie haar twee eiers met n vinnige geskuifel van die pote met sand of gruis toeskrop wanneer sy haar nes verlaat.

 

Neste op die grond is gewoonlik eenvoudigmiskien uitgevoer met gras of klippe, of met n paar saamgegooide stokkies of riete. Die eiers en klein voltjies word meestal deur kamoeflering beskerm.

 

Volstruise sit huis op deur n stuk gras plat te trap en n holte in die sand te skrop.

 

Volstruis met eiersBO: n Suid-Afrikaanse volstruis en di se nes vol eiers. Moeite doen deur n ingewikkelde broeiplek te bou? Nee wat, ou Vollie is heeltemal tevrede met n doodgewone holte in die sand.

 

Foto: South African Tourism / Suid-Afrikaanse Toerisme

 

Duiwe bou neste van takkies. Reiers en meeue se eenvoudige neste is van materiale uit hul omgewing.

 

Adliepikkewyne bou weer hul neste van klippe, wat hulle opeenstapel totdat dit hoog en droog bo die grond is. Dit beskerm die nes teen vloedwater.

 

Die meeste arende bou groot stokneste in bome, hoewel party hul arendsneste op ho kranse vestig.

 

Die mees tipiese neste is egter die komvormige neste wat ons almal kenuitstekend om die eiers te beveilig en daarby uitmuntende isolators.

 

ArendsnesLINKS: n Arendsnes (kaalkop-arend, VSA).

 

Foto: U.S. Department of Defense / U.S. Mil

 

Party vols se neste is alte spoggerig. Die hamerkop bou byvoorbeeld n reusagtig tuiste met een kamer, dikwels sowat 1,8 m breed, met 0,3 m dik mure. Hy gebruik omtrent 8000 stokkies en bondels gras. Die ingangetjie is so klein dat die vol net-net daar kan deurkom, en dit bied die kleintjies bykomende beskerming.

 

REGS: Party vols maak nes in die holtes wat deur afskilfering of uitspoeling in kranse of klipwalle gevorm het.

 

Foto: U.S. Geological  Survey

 

Die soektog na n broeiplek

SOMS soek die volmannetjie en
-wyfie saam-saam na n plek vir die nes, soms net die een.

 

Neste op die grond is nie so beskerm as di in die bome nie, en grondnesmakers moet dus onder plante wegkruip of, as daar nie s n beskutting is nie, op kamoeflering staatmaak.

 

Boomneste is beskut teen diere op die grond, maar nie teen boomklimmers en vliende diere nie. Vols soos wewers soek beskerming teen hierdie roofdiere deur hul neste naby of selfs onder di van bye, perdebye of arende te bou, terwyl swaeltjies by mensehuise kan nes maak.

 

Yslike nes van 'n wewervol-kolonie teen n paalREGS: Kolonies wewervols van Suidelike Afrika wat so saam-saam tamaai groot neste maak, kan probleme vir die mens skep wanneer hulle telefoon- of kragpale kies om die neste te huisves.

 

Foto: Mark Helmlinger / JPL / NASA

 

 

Party soorte vols versprei hul neste sodat n roofdier wat straks een nes vind, nie ook ander neste van dieselfde volsoort daarnaby sal kry nie.

 

Hoewel meeue hul neste op die grond bou, kies hulle gewoonlik veilige broeiplekke soos eilande, moerasse en kranswande waar hulle goed beskut teen roofvyande is.

 

Stoffasie vir die nes

NET soos met huis bou, moet daar met nes maak sowel materiale as n bouplan wees. En neste se stoffasie moet aan twee vereistes voldoen: dit moet kan stut en dit moet kan isoleer. Party vols bou die hele nes uit klei, wat n uitstekende isolator is.

 

Maar baie bring net n laag klei aan tussen die laaste voering met ander materialen bonte verskeidenheid wat gras, takkies, mosse, vere, saadhuide, dierehare en mensgemaakte voorwerpe kan insluit, trouens enigiets wat n vol maar kan aandra.

 

n Nes van sagte dons

BO: S n nes van sagte dons sou baie ander neste in die skadu kon stel wat uit harde stokkies of selfs klippe bestaan. Maar die mens kan hom kwalik as n beoordelaar voordoen van hoe volneste behoort te lyk. Elke soort vol se nes is immers vir hom sy kasteelongeag van waaruit dit saamgestel is.

 

Foto deur Garavito by Stock.xchng. Kopiereg geld, maar vrye gebruik op webwerwe word aan lede vergun

Die bou van die nes

VOLS bou hul neste met besondere reekse bewegings. Di wat eenvoudige neste bou, gooi miskien die materiale onskynlik sommerso lukraak bymekaar, maar daar is tog altyd n spesifieke metode. Die kommetjie-bouers gaan egter wel op n ingewikkelder manier te werk.

 

Die kommetjie-bouer plaas die verskillende stukke materiaal eers min of meer op hul plek, beweeg dan self na die middel daarvan en draai al in die rondte terwyl die bors af- en uitwaarts gedruk word. Met hierdie rondomtaliedraaiery word die nes aan die binnekant glad gestryk. Die grootte van die nes hang dus af van die vol se eie grootte.

 

En terwyl party materiale so versigtig saamgepers is dat dit lyk of die vesels delikaat verweef is, word ander meer losweg saamgevoeg.

 

Sekere vols gebruik selfs spinnerakke om die nes te heg, soos n mens kleeflint sal gebruik om n pakkie te versel.

 

Nesbouery is beslis n moeisame taak. n Paar swaeltjies is al dopgehou wat 1200 vlugte met stukkies klei afgel het om hul nes te bou. En daar is neste van ander vols wat met meer as tweeduisend veertjies uitgevoer kan wees.

 

Die klei-neste van swaeltjies teen n krans
 

BO: Die klei-neste van swaeltjies teen n krans.

Foto (detail): Kathleen Bennett / U.S. Army Corps of Engineers / U.S. Mil.

Vols bou hul neste instinktief. n Vol wat kleintyd afgesonder is en nooit gesien het hoe ander vols van sy soort n nes bou nie, sal ewe knap daarmee kan begin as die omstandighede en materiale reg is. Maar oefening maak die vol wel meer bedrewe.

 

En as die nes voltooi is, is die tyd daar om dit met eiers te vul... en te broei...

 

 

Broeityd

 

D

IE haan op die kerktoring het geen eiertjie te l nie. Natuurlik nie, hys mos n haanen hy is boonop van metaal! Hoe ook al, die ou liedjie daaroor is miskien ons enigste waarin van n eier gesing word. Dis tog wel byna n bietjie vreemd, want die eier was deur lange eeue nog altyd baie belangrik vir die mensdom.

 

In die eier sien baie mense immers die geil belofte van nuwe lewe.

 

Vir n volouer hou n eier ook n nuwe lewensbelofte inen die drang om daardie lewe tot elke prys verwesenlik te sien, is verstommend sterk. Party broeivols sal in die grootste gevaar steeds soos nete op hul eiers bly sit, selfs as n mens nader kom en omtrent aan die getroue volouers sou vat.

 

Strandlopertjies

BO: Wanneer dit tyd raak vir huis opsit, eiers l en kinders grootmaak, is vols in die rel baie bedrywig. Die mannetjies sal hul wyfies veelal besonder goed ondersteuntrouens, baie meer doen as waarvoor vele pas in die mensewreld sou kans sien! Hier is die meneer en mevrou van n soort strandlopertjie van Alaska.

 

Foto: U.S. Geological Survey

Dis nie eens altyd net die ouers wat so verskriklik gaande oor n eier kan raak nie. As n keiserpikkewyn byvoorbeeld n eier in die sneeu laat val, sal elke volwasse vol wat nie self n eier of kuiken het nie, daarop afpyl voordat dit vries. Ander eiers en kuikens word selfs in uitsonderlike gevalle platgetrap in die dolle geskarrel om die gevalle Hompie-kedompie te beskerm.

 

Dis werklik boeiend om die gedrag van broeivols te bestudeer. Die eiers moet warm gehou word, sodat die embrio normaal kan ontwikkel. Die meeste vols ontwikkel n broeikol op die borsn deel waar die vere uitval en waar n ryke voorraad bloedvate die eiers die hele tyd verwarm as dit daarteen gehou word.

 

Net n paar volsoorte soos kormorane en malgasse ontwikkel nie broeikolle nie. Hulle vou eenvoudig hul gewebde pote om die eiers om dit warm te hou.

 

Die meeste eiers kan n kort rukkie in die koue oorleef, soos wanneer die ouervol wegvlieg om kos te gaan soek. As die eiers in n nes of holte is, sal hulle taamlik lank hul hitte behou.

 

In warm streke moet vols egter weer bontstaan om die eiers koel te hou. Baie staan bo-oor die eiers om di met hul skaduwee teen die fel son te beskerm.

 

Hoewel broeityd n stil, vreedsame tyd in die lewe van n vol is, kan dit party vols se kragte behoorlik tap. Kyk maar net wat met die keiserpikkewyn van Antarktika gebeur.

 

Wanneer die wyfiepikkewyn haar enkele eier gel het, rol die mannetjie dit oor sy pote sonder dat dit aan die sneeu raak, en vou dit dan onder sy broeivel in. Die wyfie gaan dan see toe om te vreet.

 

In n hartverskeurende vertoon van uithouvermo en gelatenheid bly die mannetjie twee maande lank op een plek sit sonder om enigiets te vreet. Stormwinde kan waai en die wreld kan vries, maar Pa bly getrou op sy pos.

 

As die wyfie nie teen die uitbroeityd teruggekeer het nie, sal die mannetjie die kuiken n bietjie kos uit sy krop geewat ongelooflik is as n mens dink hoe lank hy self sonder kos gebly het.

 

Sy keer egter gewoonlik terugmet kosnet voor die kuiken uitbroei. Nou pyl die uitgeputte, maer geworde mannetjie reguit see toe om te vreet en om kos vir sy spruit terug te bring. Die mannetjie en wyfie voer dan beurtelings hul pasgeborene.

 

n Voorstelling van n keiserpikkewyn-mannetjie se onverdrote opoffering vir die kosbare eier waaruit sy spruit uiteindelik sal kruip

LINKS BO: n Voorstelling van n keiserpikkewyn-mannetjie se onverdrote opoffering vir die kosbare eier waaruit sy spruit uiteindelik sal kruip. Met die eier wat bo-op sy pote rus en knus onder sy broeivel ingevou is, bly Pa twee maande lank in wind en weer op een plek sit totdat die blye dag oplaas aanbreek. REGS BO is twee keiserpikkewyne met n uitgebroeide kuiken. DIe pikkewynouers maak beurte om die kuiken te versorg en te voed.

 

Die foto links bo is n gewysigde foto van U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA); foto regs bo met vergunning van Fritz Plking, World Wildlife Fund For Nature (WWF)

 

Ontwikkeling van die voleier

HOEWEL die eiers van verskillende spesies nie ewe vinnig ontwikkel nie, is die groeiproses binne-in die dop dieselfde vir alle vols.

 

Die eier begin as n ryp eiersel wat uit die volwyfie se eierstok tot in haar eierleier beweeg. Hierdie eiersel, di deel van die voleier wat ons die dooier (eiergeel) noem, is een van die grootste selle wat in die natuur bestaan.

 

Die genetiese materiaal van die eiersel, net onder die oppervlak, is egter dieselfde grootte as die erflikheidsmateriaal van die volmannetjie se sperma.

 

Indien bevrugting plaasvind, verenig twee mikroskopies klein stukkies lewe om n volledige kern te vorm, die begin van n nuwe voltjie. Die sel wat s in die dooier ontstaan, begin nou in twee verdeel, dan in vier, agt, sestien, ens. Maar die verdeling is nog glad nie so vinnig soos later sal gebeur wanneer die volledige eier gel is en die broeiery begin nie.

 

Die geel dooier is n spens vir die groeiende embrio en bestaan uit die helfte proteen en vet, en die helfte water.

 

Namate die dooier l langs die eierleier van die volwyfie beweeg, word n laag albumen (eierwit) daarom afgeskei. Die albumenwat ook proteen as kos bevat, maar 90 persent water isbeskerm die delikate embrio teen skokke en voorsien dit later van water.

 

Verder af in die eierleier word n halfporeuse membraan deur ander kliere om die eier afgeskei: die vel wat aan n hardgekookte eier vaskleef as jy dit probeer afskil.

 

Naby die einde van die reis kry die eier sy dop, wat van kalsiumkarbonaat gemaak iseintlik maar dieselfde materiaal waaruit die druipstene van byvoorbeeld die Kangogrotte bestaan.

  

En sodra die wyfie die eier gel het, kan die broeiproses begin. In sport word soms van n nul-telling as n eier gepraat, maar n regte eier is darem veels te wonderlik om dit met iets niksbeduidends te vergelyk!

 

Die binnekant van n bevrugte hoendereier

BO: Die binnekant van n bevrugte hoendereier. n Kuikentjie kan binne 21 dae uit die eierkiem ontwikkel.

Mieliestronk.com

 


 

 Skakels na hoofstukke in hierdie reeks:

 

 Inleiding

 Hoofstuk 1: Neste en broeiery

  Hoofstuk 2: Hoe jong vols grootword

           Hoofstuk 3: Snawels en pote

   Hoofstuk 4: Vols en hul vere

   Hoofstuk 5: Hoe vols migreer en koers hou

 


 

 


Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad van die Mieliestronk-werf