Veerlig en vry... hoe vols dit regkry om te vlieg

Gevleuelde wonders
  

n Kolibrie of hummingbird drink die nektar van n blom terwyl hy in die lug fladder

BO: Nie n suikervoltjie van ons land waar sy soort dikwels proteas vir hul nektar besoek nie, maar n anderlandse soort suikervoltjie (n kolibrie of hummingbird). Hy is ongewenaard in sy vermo om as t ware in die lug te bly hang terwyl hy by sy blomme kuier.

Foto: Paulette Scherr / U.S. Fish and Wildlife Service

Al gesien hoe n klein suikerbekkie die nektar uit n vry­gewende blom drink? Hy hang wonderbaarlik in die lug terwyl hy sy vlerke ongelooflik vinnig laat fladder. Stilweg is hierdie voltjie besig om onsigbare kragte te troefmet n vaardigheid wat selfs die natuurkundiges en ingenieurs verbyster

S

WENKEND, swiepend, swaaiend, draaiend... kyk enige tyd van die dag op na die hemel daar bo, en die kans is goed dat jy n vol teen die blou sal sien sweef.

 

Of n duif styg rens van n sypaadjie af op, met n woeste gefladder van sy vlerke om vaart te kry vir sy vlug. Elders skeer n swaeltjie laag en vry oor die aarde en maak n vinnige draai om sy prooi op te raap. En in n tuin hang n suikerbekkie amper bewegingloos in die lug. Met trillende vlerke teug hy nektar uit n vrygewige blom.

 

Vir die meeste van ons is vliende vols so alledaags dat ons hulle skaars nog opmerk. Maar wanneer ons die gevleueldes met enige mensgemaakte vliegtuig vergelyk, steek laasgenoemde bra kru af by die wonderlike vols van die skepping.

 

Hoe vlieg vols? Hoe beweeg hulle vorentoe terwyl hulle teen die afwaartse remming van die aarde se swaartekrag moet beur?

 

Die geheim van hul sukses is n kombinasie van n ligte gewig en krag.

 

Arende in vlug

 

BO: Arende in vlug.

 

Fotos: NASA en U.S. Fish and Wildlife Service

 

Been weeg swaar. Vir die diere wat op die land lewe, is dit geen probleem nie, want hulle het ooreenstemmende hoeveelhede spiere wat die beendere kan dra. Maar vliende vols moet noodwendig lig wees, want hoe minder die gewig is wat hulle moet oplig, des te makliker kan hulle vlieg.

 

Die lang beendere van vliende vols is dus hol en aan die punte versterk. Hul skedels is van papierdun velletjies been wat saamgesmelt en aan die binnekant met dun stafies versterk is. Selfs die piepklein voetbeentjies van baie soorte vols is hol.

 

Behalwe dat hulle lig moet wees, moet vols ook werklik gebou wees om te hou! n Breekbare skelet sou tog nutteloos wees vir n vliende voltjie in n storm. Daarby moet vols die spierkrag h om hul vlerke op en af te beweeg en die stremminge van hul vliery te weerstaan.

 

Die vliegspiere, wat die vlerke "aandryf", is dus die grootstes in die vol se liggaam. (As die mens kon vlieg, is bereken, sou hy borsspiere van sowat n meter dik moet gehad het!)

 

Vols wat baie groot afstande moet afl, of wat harder moet werk om te vlieg, se vliegspiere is baie groter as di van swakker vliers.

 

 

Skelet van n vlerk

REGS: n Vlerk is in der waarheid  n hand en arm,  die skelet gehul in sterk vliegspiere en vere.

 

Skelet van n vlerk


Sterk van vlerk
 

Die vier kragte wat in werking is wanneer n vol in die lug vlieg

>>>>

Die vier
 kragte wat in werking is wanneer n vol in die lug vlieg

>>>>

 

DIE vlerk van n vol is nie net n plat oppervlak vol vere nie, maar het n spesiale vorm wat n lugblad genoem word. Dis juis hierdie besonderse vlak wat dit vir die vol moontlik maak om te vlieg.

 

Die vlerk is brer vooraan die vol en word smaller na agtertoe, wat dit stroomlyn vir die vlug.

 

Wanneer die vol dan vlieg, word die lugvloei by die vlerke s versprei dat die lugdruk aan die meer gebo bokant van die vlerke minder is as die lugdruk daaronder. Gevolglik styg die vol op.

 

 

Hoe vols dit regkry om in die lug op te stygREGS: Hoe vols dit regkry om in die lug op te styg. Vanwe die vorm van die vlerk beweeg die lug wat oor die bokant daarvan beweeg vinniger as die lug wat aan die onderkant deurstroom. Die beginsel van Bernoulli lui: Hoe vinniger lug beweeg, hoe minder is die druk wat dit uitoefen. Dit beteken dat minder druk bokant die vlerk uitgeoefen word as daaronder en die vol styg dus op. Die opwaartse krag word die stygkrag genoem, die remming van die lug die remkrag.  (Die beginsel van Bernoulli  is genoem na Daniel Bernoulli, 17001782, n Switserse wiskundige.)

 

Swaan aan die opstyg uit water in die Meregebied van Finland

BO: Wilde swane is onder die grootste en swaarste vols wat kan vlieg en het groot watermassas nodig om op te styglang aanloopbane kan n mens maar s, sodat hulle genoeg vaart kan kry om in die lug te kom. Hierdie mooi foto van n opstygende swaan is in 2008 deur n Suid-Afrikaanse toeris in die Meregebied van Finland geneem. Hy vertel: Dit was n magiese toneel tienuur, halfelf die aand. Ons was nie te ver suid van die Poolsirkel nie, met ander woorde amper in die middernagson-gebied.
As swemvols vreet swane hoofsaaklik waterplante. Die vier swaan­spesies wat in die Noordelike Halfrond voorkom, is wit, terwyl die drie spesies van die Suidelike Halfrond heeltemal of gedeeltelik swart is. Die mannetjies en wyfies lyk eenders en hulle bly gewoonlik hul hele lewe saam nadat hulle gepaar het.

Foto: Willie Khn

 

Volsoorte se vlerke verskil na gelang van hul omgewing en voedingsgewoontes. Di wat in die woude of bosgebiede woon, neig om kort, bre vlerke te h sodat hulle aan nie boomtakke sal vashaak nie.

 

Vols wat op die grond vreet, het weer kort, ronde vlerke wat hulle vinnig onder blare kan laat wegskarrel sonder om die vlerke seer te maak.

 

En oor die oop veld of bo die see kan lang, smal en gepunte vlerke voordeliger wees om vinniger, verder en met minder inspanning te vlieg.

 

Maar ondanks hierdie kleiner verskille, lyk alle volvlerke baie eenders.

 

Die vlerk is soos n Z gevormn briljante ontwerp wat die vol in staat stel om sy lang vIerke in n kompakte, gekromde vorm knussies teenaan sy lyf te kan opvou.

 

Die bou, die spiere, die ligte vere... alles werk saam om die volvlerk n wonder van die skepping te maak

BO: Die bou, die spiere, die ligte vere... alles werk saam om die volvlerk n wonder van die skepping te maak. Die mens kan met die strakke vlerke van sy vliegtuie in die lug kom, maar geen vliegtuig kan sy vlerke klap soos n vol nie.

Krediet: U.S. Fish and Wildlife Service

Klap, hang, sweef en opstyg

VOLS wat hul vlerke moet klap om te vlieg, maak staat op hul eie spierkrag. Die vlerke word vorentoe en afwaarts gedruk, en beweeg dan terugwaarts en op. Met vorentoe-slag trek die vol homself deur die lug soos n swemmer deur water, en die terugslag plaas die vlerk weer in posisie vir die volgende slag.

 

Die meeste vlerkklappers vreet sommer al vliende en bring n groot deel van hul lewe in die lug deur. Die geheim van hul vliegstyl l in hul klein, ligte liggaampies en lang, doeltreffende vlerke.

 

Om op een plek in die lug te hang verg n spesiale vorm van vlerke klap. Daar is baie sulke hangers onder die vols, maar van hulle almal is die kolibrie beslis die kampioen.

 

Hierdie merkwaardige voltjie kan letterlik teen 0 km/h vlieg, nes n helikopter. Hy kantel sy lyf en fladder sy vlerke in n ongetooflike tempo terwyl hy sonder moeite nektar uit blomme suig.

 

Sweef is die eenvoudigste vorm van vlug. Die vol hou bloot sy vlerke oop en seil deur die lug. Vols wat sweef, sluit arende, valke, aasvols, seemeeue en albatrosse in.

 

Om lang tye te kan sweef weet hierdie soort vols instinktief hoe om die krag van stygende lugstrome te benut deur binne-in die stroom te vlieg. Hierdie spesiale vorm van sweef neem twee vorms aan: Die vol gebruik stygstrome waar bewegende lug n versperring soos n bergrif, sandduin, laning bome of selfs n gebou bereik en opwaarts trek; of hy benut die warm lug wat op sonnige dae van die aarde af opstyg.

 

Vols wat baie ver reis om kos te soek of vols wat trek, maak van hierdie opstygende lug gebruik.

 

Windvloei is nog n bron van stygkrag. Heersende winde waai enorme afstande oor die see, en baie seevols volg hierdie windpatrone.

 

Daar is min ander dinge in die natuur wat die skoonheid van vols in volle vlug kan oortref. Vry op die strome van die lugruim span hulle die elemente tot hul voordeel in. Hulle benut die krag van die son en die wind om deur die dampkring te kan draai, en kry dit regof ten minste n ruk lankom oor die wet van swaartekrag te triomfeer.

 

Die vols van die hemel is baasvliers wat die mens se beste pogings om hulle na te boots sleg in die skande steek.

 

En dit is alles baie meer as net gevleuelde woorde...

 

n Wilde-eend sprei sy vlerke met n kleurevertoon, gereed om van die water af op te styg

BO: n Wilde-eend sprei sy vlerke met n kleurevertoon, gereed om van die water af op te styg.
 

Foto: New Orleans District / U.S. Army Corps of Engineers  / U.S. Military

Grootste vliende vol

N ENORME roofvol wat baie lank gelede in Argentini voorgekom het, word beskou as die grootste vliende vol wat ooit gelewe het (sover bekend). Die vol, Argentavis magnificens, het na raming tussen 70 en 72 kg geweeg en n vlerkspan van sewe meter gehad.

 

Argentavis magnificensREGS: n Rekonstruksie van Argentavis magnificens met uitgespreide vlerke, met n man langsaan, gee n mens n idee van hoe groot hierdie knewel inderdaad kon gewees het.

 

Hoe s n lywige vol in die lug kon bly, is nogal n vraag. Hy het moontlik eers teen n steilte afgehardloop om genoeg vaart te kry en dan van stygende lugstrome gebruik gemaak om opwaarts te sweef.

 

Kenners reken hy kon n kilometer of drie in die lug opstyg sonder om sy vlerke te klap en deur slegs in sirkels te beweeg. En sodra hy daarbo was, kon hy eenvoudig na die volgende stygende lugstroom sweef en sodoende maklik meer as 300 km per dag afl.

 

Ons volstruise, wat n massa van 130 kg of meer kan haal, is wel heelwat swaarder as wat wyle Argentavis magnificens kon hoop om te word, maar sal so min enkele meters ver kan vlieg as wat n skilpad vere het!

 

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad