Sensasionele vondste: ruimtekenners in vervoering 
Eerste nabyfotoís van Titan!

Die maan Titan soos gesien vanaf die abbatuig CassiniDie planeet SaturnusOp 14 Januarie 2005 het ín onbemande ruimtetuig genaamd Huygens met welslae neergestryk op die groot maan Titan (LINKS) van die enorme geringde gasplaneet Saturnus (REGS). 

ONDER is van die merkwaardige fotoís wat die Huygens bokant en op die maan Titan geneem hetóen waaroor die wetenskaplike wÍreld onmiddellik in ekstase was. So ver in die buitewyke van ons sonnestelsel het ín mensgemaakte ruimtetuig immers nog nooit geland nie. Neem ook in ag dat die son hier maar net ín flou skynsel is in vergelyking met die koorsige vuurbal soos hy van die aarde af vertoon.

Foto's: NASA en Europese Ruimte-agentskap

Panorama ... 8 km bokant die maan Titan.
 
Die Huygens-tuig nader die oppervlak van Titan en word met ín skouspelagtige gesig beloon.

Nader ... dit lyk mos soos 'n kuslyn ...
  


Dit lyk inderdaad soos ín kuslyn... maar moenie vloeibare water op hierdie vrieskoue hemelliggaam  verwag nie. Enige seŽ sal van iets soos vloeibare etaan of metaan moet wees in hierdie wÍreld met ín oppervlaktemperatuur van minus 180 grade C!
Titan se oppervlak
   
ín Bleek verlatenheid soos op die foto links bo? Nee, tog nie. Wetenskaplikes sÍ Titan is in ín soort oranje lug gehul, waarvan die verkleurde foto regs bo ons ín beter idee gee. Die oppervlak is donkerder as wat oorspronklik verwag is en bestaan uit ín mengsel van water-ys en koolwaterstof-ys.  Die lengte van die twee klipperige voorwerpe net onderkant die middel van die foto is onderskeidelik sowat 15 cm (links) en 4 cm (middel). Hulle lÍ nagenoeg 85 cm ver van die Huygens.

I

N DIE AFGELOPE tyd het opwindende dinge op die gebied van ruimteverkenning gebeur. Maar die mens van die 21ste eeu het reeds blasť begin raak oor al sulke prestasies. As daar ín paar dekades gelede bekend gemaak is dat ín aardse ruimtesnuffelaar (hoewel onbeman) suksesvol geland het op een van die min mane in die sonnestelsel wat ín beduidende atmosfeer het, sou dit oral voorbladnuus en ín yslike besprekingspunt gewees het.

Wat inderdaad op 14 Januarie 2005 gebeur het, is dat ín ruimtetuig op die groot maan Titan van die planeet Saturnus geland het. Die 350 foto's wat gedurende die afdaalfase en nŠ die landing geneem is en na die aarde gestuur is, het spoedig talle van die tergendste vrae oor die raaiselagtige Titan begin beantwoord.

ín Heeltemal nuwe wÍreld het voor die wetenskaplikes ontvou... ín wasige, vrieskoue een waarin dit nie waterdruppels reŽn nie, maar druppels van vloeibare metaan (wat op die veel warmer aarde slegs as ín gas bestaan). Die metaan voed riviere, mere, strome en fonteine op Titan se oppervlak. Die metaan moet blykbaar iewers van binne die maan af kom en word gedurig aangevulóanders sou Titan met sy mindere aantrekkingskrag nie sy atmosfeer kon behou het nie.

Die ruimtetuig wat op Titan geland het, was ín "ryloper" op ín ander onbemande ruimtetuig, wat so groot soos ín bus is, en wat reeds in Julie 2004 nŠ ín marathon-reis van sewe jaar van die aarde af in ín wentelbaan om die planeet Saturnus geplaas is.

Die "bus"ógenaamd Cassinióhet reeds opwindende inligting oor Saturnus se mane en skouspelagtige ringe ingesamel en moet, as alles volgens plan verloop, nog ín hele tyd lank met sy epiese verkenningstog daar in die verre vreemde voortgaan.

Die Saturnus-ringe met hul horde mikro-maantjies kan dalk die puin wees van ín taamlik groot, ysige maan wat aan stukke gespat het, maar Cassini se data kan mettertyd baie meer meer lig op die saak werp. ín Maan kan ook ín voedingsbron vir ín ring wees deur gasse uit te werp wat dan in die ring vasgevang word (lees ďMaan van lewe?Ē heel onderaan hier bladsy).

(Saturnus self is ín enorme gasplaneet met, benewens sy ringe, ook meer as dertig bekende mane. Die planeet het ín ekwatoriale deursnee van nie minder nie as 120 536 km, byna tien keer groter as die aarde se 12 756,34 km by die ewenaar, maar Saturnus se digtheid is so gering dat hy op water sal kan dryf.)

Die "ryloper" se naam is Huygens. In die wÍreld van ruimteverkenning sal dit seker nog lank gons oor wat hy op Titan "gekiek" het, soos die foto's hierbo toon. Hy het ook die klanke van Titan se stormagtige atmosfeer deur middel van ín mikrofoon vasgelÍ.

Huygens is op Kersdag 2004 van Cassini ontkoppel en het sy eie koers ingeslaan in die rigting van die maanówaar hy op 14 Januarie 2005 met behulp van valskerms deur Titan se dik atmosfeer gedring het om ín sagte landing op die maan uit te voer.

Cassini en HuygensREGS: ín Voorstelling van Cassini (links) en Hugens (regs)  nŠ hul ontkoppeling op Kersdag 2004.

Titan, met sy deursnee van 5.150 km, is die naasgrootste maan in die sonnestelsel (nŠ die planeet Jupiter se Ganymedes) en van die weinig mane in die sonnestelsel wat ín beduidende atmosfeer het. Die atmosfeer is selfs dikker as diť van die aarde, maar dis natuurlik, soos ons hierbo gesien het, geen lewegewende dampkring vol suurstof nie. 

Die Cassini is genoem na die Frans-Italiaanse sterrekundige Jean Dominique Cassini, wat in die sewentiende eeu nie net vier van Saturnus se mane ontdek het nie, maar ook die vreemde gaping in die ringstelsel wat nou die Cassini-gaping genoem word. Die moedertuig Cassini is met twaalf en die Huygens ses baie sensitiewe instrumente toegerus om al die belangrike kenmerke van die Saturnus-sisteem te ondersoek waaraan die ruimtetuie se ontwerpers kon dink. Verskeie verskillende ondersoeke, altesaam 27,  is of word nog beoog.

Die massiewe moedertuig het by lansering byna 5.300 kg geweeg, waarvan meer as die helfte brandstof vir trajekbeheer was. Die massa van die Huygens-snuffeltuig, wat nou sy laaste rusplek op Titan gevind het, is om en by 350 kg. Die Huygens is genoem na die voortreflike Nederlandse wetenskaplike Christiaan Huygens, wat Titan in 1655 ontdek het. In 1659 het hy ook aangekondig dat die vreemde "mane" van Saturnus wat Galileo in 1610 gesien het, in werklikheid ín stelsel van ringe om die planeet is. Huygens was boonop beroemd vir sy uitvinding van die slingeruurwerk, die eerste akkurate tydmetingstoestel.

Die Cassini-Huygens het met ín groot ompad na Saturnus gereis. Die rede daarvoor is dat geen bestaande lanseerder soveel krag kon opwek om sů ín groot vaartuig reguit na die afgeleŽ Saturnus te lanseer nie. Om die lang afstand te kon aflÍ, moes hy genoeg kon versnelóen diť het hy vermag deur middel van die sogenaamde "slingervel-tegniek" waardeur hy die swaartekragte van ander planete in die sonnestelsel vir hom laat werk het. Hy het eers om die planeet Venus, toe om aarde en toe weer om die planeet Jupiter gaan swaai.

Geen wonder hierdie sending word die mees ambisieuse reis in die geskiedenis van onbemande ruimteverkenning genoem nie.
  
ē Cassini-Huygens is ín saamwerkprojek van die Amerikaanse ruimte-agentskap (Nasa), die Europese ruimte-agentskap en die Italiaanse ruimte-agentskap.

BO: Die Cassini-snuffeltuig het in die begin van Mei 2005 die mees gedetailleerde beeld nog van Saturnus se ringstelsel verkry, waarop selfs 'n ring aangetoon word wat nie deur vorige ruimtesendings opgespoor is nie. Deur radiogolwe deur die ringe te stuur, kon Cassini die grootte meet van die ys- en rotsfragmente waaruit die ringe bestaan. Pers dui streke aan met baie min brokstukkies kleiner as 5 cm. Groen en blou tinte toon streke met deeltjies kleiner as 5 cm en 1 cm. Die breŽ wit band is die digste streek van ring B, waar twee van die drie radioseine wat uitgestuur is, geblokkeer geraak het.

Foto's bo en onder: NASA/JPL

Cassini se vier jaar lange ruimtesending behels nie net 'n grondige ondersoek na Saturnus se ringe nie, maar ook na sy talle mane, waarvan Titan maar een is (weliswaar die grootste een met 'n deursnee van 5150 km). In die loop van 2005 het die ruimtesnuffelaar ook gaan kyk hoe van die ander mane van naby lyk. LINKS ONDER is die onreŽlmatige Hyperion, wat met sy deursnee van slegs nagenoeg 225 km nogal soos 'n spons lyk. REGS ONDER is die maanlandskap van Tethysóomtrent 1070 km in deursneeómet die kennelike vorm van 'n "maan" soos ons eie een.

  

Maan van lewe?

Die ďtierĒ in die ys...

REGS: ín Geweldig interessante maantjie van Saturnus is Enceladus. Volgens navorsers van die Cassini-projek kan dit selfs die beste plek wees om na lewe elders in die sonnestelsel te soek.

Enceladus bevat naamlik eenvoudige organiese molekules, asook water en hitte, die bestanddele van lewe. Sy oppervlak bestaan weliswaar feitlik heeltemal uit waterys, maar die maan kan ín kern van gesmelte gesteentes hÍ met temperature bokant 1.100 grade C.

Enceladus het ín atmosfeer en daar is sterk tekens dat die gasse wat die atmosfeer vorm uit krake in die oppervlak ontsnap, wat weer daarop dui dat daar bes moontlik vloeibare water onder die ys is. Die Cassini-span het die krake, wat naby die suidpool lÍ, die bynaam ďtierstrepeĒ gegee. Die strepe is duidelik op hierdie foto te sien.

ín Warm see onder die ys waarin vreemde lewensvorms voorkom? Dit klink fantasties, maar wetenskaplikes sluit nie die moontlikheid uit nie!

ē Enceladus, die sesde grootste maan van Saturnus, het ín deursnee van sowat 500 kmóongeveer een sesde die grootte van die aarde se maan. Sy effens elliptiese wentelbaan is omtrent 238.000 km ver van sy moederplaneet, op die vlak van die Saturnus se ewenaar. Dit blyk dat die gasse wat Enceladus genereer, meestal waterdamp, honderde kilometers ver in die ruimte uitskiet voordat dit uitsprei om uiteindelik Saturnus se E-ring te vorm.
  
Foto: Nasa / JPL / SSI
  


Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad