Die klimaat van Suid-Afrika
(soos weerspiel in die natuurlike plantegroei van die verskillende streke

Die Kaapse Skiereiland... die Kaap het 地 Mediterreense klimaat

BO: 地 Perspektief-foto van die Kaapse Skierleiland soos geneem vanuit die ruimte en gegenereer met behulp van radar. Die agterste rande van die data vorm 地 vals horison en 地 vals lug is bygevoeg. Die Kaap het 地 Mediterreense klimaat en plante wat eie is aan s 地 soort heersende weersgesteldheid, in hierdie geval fynbosstruike. Hier is besonder min natuurlike bome, maar uitheemse bome soos byvoorbeeld denne wat die mens hier geplant het, aard heel goed.
   

Foto: NASA/JPL/NIMA
  

Bosolifante in die Addo- Nasionale Olifantpark

BO: Bosolifante in die Addo- Nasionale Olifantpark naby Port Elizabeth. Die park is besonders deurdat nie minder nie as vyf van Suid-Afrika se vernaamste plantegroeisones (biome) plek-plek daarin aangetref word. Addo omvat ook 地 seereservaat, wat St. Croix-eiland en Voleiland insluit. Dis dus bes moontlik die enigste park ter w靡eld wat die sogenaamde 敵root 7 in hul natuurlike hougebiede huisves (olifant, renoster, leeu, buffel, luiperd, walvis en witdoodhaai). Die park ontvang jaarliks sowat 120 000 besoekers, en nagenoeg die helfte van hulle is buitelanders, meestal Britte, Duitsers en Nederlanders.

Foto: Gorgo, wat dit tot openbare besit verklaar het (途eleased into the public domain)

     

D

IE klimaat van 地 gebied is die algemene, gemiddelde lug- en weersgesteldheid van daardie spesifieke streek. Klimatolo is geleerdes wat sulke weergesteldhede bestudeer en wat dus begryp presies hoe en hoekom die gemiddelde weersgestelhede in verskillende streke van mekaar verskil.

SA provinsiesSuid-Afrika het, vanwe verskillende weerpatrone wat in verskillende streke voorkom, 地 bre verskeidenheid van klimate. Hierdie klimaatstreke span en oorvleuel mekaar oor die grense van al die provinsies heen en hou weinig of geen verband met die rigiede grondgebiede van die provinsies as sodanig (REGS) nie.

Omdat die klimaat ten nouste saamhang met 地 gebied se gemiddelde hittegraad en die hoeveelheid ren wat gereeld daar uitsak, spreek dit ook vanself dat 地 mens tot 地 groot hoogte van die plantegroei in 地 streek kan aflei watter soort klimaat dit het.

Bloot deur vinnig na die plantegroeistreke van Suid-Afrika op die kaart HIERONDER te kyk, kan ons al klaar sien dat die westelike dele van die land dor en droog is, terwyl meer ren in die rel in die suide en ooste voorkom. Verder ondertoe in hierdie artikel word die verskillende plantegroeistreke een vir een van naderby bekyk...

Plantegroeistreke in SA
Kleurkode vergroot
(Let wel: kan dalk ietwat verskil van kaart se kleure vanwe verskille in rekenaars)
  Weskuswoestyn
  Sukkulent-woestyn
  Fynbos-struikland
  Karoobossieveld
  Grasveld
  Woude
  Savanne;
Gemengde savanne
By die savanne word ook die doringveld en mopanieveld (hieronder) ingesluit:
  Doringveld
  Mopanieveld

D

IE natuurlike plantegroei is, soos ons hierbo gesien het,  een van die beste aanduidings van die aard van enige omgewing of streek, omdat die heersende klimaatstoestande van die gebied daarin weerspiel word.

En hoewel plante vir hul groei afhanklik is van die sonskyn, die ren, die temperatuur en die wind -- trouens, van al die klimaatselemente -- is dit veral die hoeveelheid vog en hitte wat bepaal watter plante goed in 地 bepaalde omgewing sal aard.

In ons land is slegs 地 smal kusstrokie, 地 aantal beskutte valleie en dele van die oostelike Laeveld volkome rypvry. In die meeste dele van die horliggende binneland word in drie tot vyf maande van die jaar strawwe ryp ondervind. Die natuurlike plante in die grootste deel van Suid-Afrika is dus f bladwisselend f baie gehard f hulle ryp in die winter dood, maar spruit weer in die groeiseisoen uit.

Die meeste plante is dan ook spesiaal toegerus om in die winter in 地 toestand van rus te gaan. Daarteenoor  is die klein deeltjie van Suid-Afrika wat regdeur die jaar ren kry, in die rel betreklik warm, sodat die plante daar geen rusperiode nodig het nie. Van die weligste natuurlike plantegroei in ons land kom gevolglik langs 地 smal strokie van die suidelike kus en teen die aanliggende berghange voor.

Oor die oostelike platorand en randhellings ren dit ook heelwat, maar lae temperature of droogte in die winter beperk die natuurlike plantegroei van di streek.

Die suidwestelike deeltjie van die land (in die Wes-Kaap) ontvang hoofsaaklik winterren, terwyl die gebied se plante in die lang, warm somer met  opgegaarde grondvog of ondergrondse water moet klaarkom.

Die res van die land kry wel ren in die warm groeiseisoen, maar die neerslag is gewoonlik so min en dikwels so wisselvallig dat slegs geharde plante gemaklik hier kan bestaan -- plante wat spesiaal vir halfdro of dro toestande toegerus is.

     Die Weskuswoestyn

IN 地 smal gordel langs die suidweskus van Afrika, met 地 instulping langs die Benede-Oranjeriviervallei en 地 brer strook langs die kus van Namibi, val daar minder as 100 mm ren per jaar. In hierdie Weskuswoestyn groei verspreide vetplante (sukkulente), soos die bekende halfmens en boesmankers.

Die oerplant Welwitschia bainesii word noord van Walvisbaai aangetref, met hardekoolbome en kameeldorings langs die dro sandrivierlope. Tussen die sandduine groei die eetbare narra (Acamhosicyos horrida), 地 lid van die parnpoenfamilie wat baie water bevat en al menige dorstige dier 駭 mens se redding was.

     Die fynbos-struikland

IN die winterrenstreek van die Wes-Kaap, asook ooswaarts in die dror streek waar ren die hele jaar kan voorkom, word sogenaamde sklerofiete aangetref. Dit is houterige plante met klein, leeragtige, soms wasbedekte blare wat hul transpirasie juis deur middel van hul spesifieke struktuur beperk.

Verstommend baie verskillende soorte immergroen plante kom hier voor, waaronder 地 groot verskeidenheid van proteas en erikas. Groot gebiede is egter ongelukkig al deur die nuttelose, onvreetbare renosterbos binnegedring. Talle eenjarige grassoorte groei verspreid tussen die fynbos.

Hier is besonder min natuurlike bome, buiten die verspreide seders van die Sederberge, maar uitheemse bome soos byvoorbeeld denne wat die mens hier geplant het, aard nogal goed.

     Die sukkulent-woestyn

NOORD van die fynbos-gebied, waar minder as 125 mm ren per jaar uitsak (hoofsaaklik as motren in die winter), oorheers vetplantagtige plante. Weens oorbeweiding en gronderosie versprei hierdie woestynstruike al hoe meer ooswaarts. Talle vygies kraai hier koning, hoewel groter sukkulente, soos aalwyne en die noorsdoring ook volop is. Langs die dro spruite groei die soetdoring.

NamakwalandLINKS: Namakwaland, soos gesien uit die ruimte. Die streek strek van die  Oranjerivier af suidwaarts en l in die sukkulent-woestyn en Karoobossieveld (kyk hieronder), tot waar dit in die suide in die fynbos-struikland versmelt.

Foto: USGS / NASA

 




       
     Die Karoobossieveld

YL verspreide, meerjarige karoobossies verleen 地 opvallende peperkorrel-voorkoms aan die dro westelike en sentrale binneland, waar dit in die somer 地 bietjie ren. Die bossies groei bra vlak teen die grond -- die meeste is korter as 50 cm -- en party soos die soetkaroo en kapokbos is boonop gesogte, voedsame skaapkos. Die gevolg is dat hulle baiemaal nog korter gevreet word as wat hulle reeds is. Ongelukkig is daar egter ook baie nuttelose karoobossies, soos die bitterkaroo en kriedoring.

In die noordelike deel van hierdie plantegroeistreek (dus in die suide van Namibi en in dele van die Kalahari en Boesmanland) groei groter houtagtige struike soos die driedoring. Soutbos en kriedoring groei op die panne en plat kalkvlaktes, terwyl die kokerboom 地 bekende silhoet op die kliprantjies vorm.  

     Die grasveld

IN die hor, vogtiger oostelike dele van Suid-Afrika ren dit van Oktober tot Maart, terwyl ryp van die helfte van Mei tot die middel van September voorkom. Weens die dro, koue winter, wat soms deur sterk winde gekenmerk word, is daar nie natuurlike bome hor as sowat 1 300 m bo seevlak nie, buiten in beskutte laagtes en valleie. Tog aard uitheemse bloekoms en denne hier goed.

In die westelike dele, waar dit minder ren, bied soetgrasveld selfs in die dro winter smaaklike, voedsame kos aan die vee. Daarteenoor verloor die somergrasveld van die natter oostelike deel van die Hoveld, Transkei en die Oos-Kaapse Middelland n 地 paar maande sy proteene en minerale en word die gras smaakloos en onverteerbaar. Die meerjarige rooigras is die belangrikste grassoort, maar is reeds weens oorbeweiding al hoe meer deur die swakker blousaadgras, eenjarige steekgras en kweek verdring.

Die wisselvallige renval in die grasveldstreek veroorsaak boonop dat die veld maklik oorbewei en permanent beskadig raak, tensy wisselweiding en beheerde brand toegepas word. Baie veeboere gebruik aangeplante weigras as voer vir die herfs en winter.

地 Grasveld

BO: 地 Grasveld (ter illustrasie).

  Die savanne; gemengde savanne

By die savanne word ook die doringveld en mopanieveld ingesluit:

  Doringveld
  Mopanieveld

OOS en noord van die grasveld is dit warmer -- hierdie streke is immers laer bokant seevlak en boonop l di gebiede nader aan die trope. Tipiese savanne-plante, wat uit verspreide bome, bosse en grasse bestaan, word gevolglik hier aangetref. Die plantegroei wissel van 地 ruie bosveld tot 地 oop parkland waarin gras oorheers.

Die oostelike deel staan as die gemengde savanne bekend. Hier bestaan die plantegroei uit talle boomsoorte (byvoorbeeld Acacia-spp.) en grasse. Aalwyne en euforbie kom in wisselende hoeveelhede voor. Die kremetart  en maroela  is bekende bome in die noordelike deel van die gemengde savanne.

Die mopanieveld van Limpopo en die noorde van Botswana en Namibi word s genoem omdat die mopanie koning kraai op die effens suur grond van die laerliggende, dror en warmer valleie en komme van die binneland. Die mopanie is 地 bladwisselende boom wat gevoelig is vir ryp en in die koeler streke slegs as 地 verdwergde bos groei, maar in warmer gebiede word hy tot 20 m hoog. (Mopanie beteken "skoenlapper" in die swart taal van daardie streek --  omdat die pare blare van di boom soos 地 skoenlapper lyk!)

Die res van die savanne word doringveld genoem. Hier wissel die renval van minder as 100 mm per jaar in Namibi tot 500 mm per jaar in die ooste. Die kenmerkende plantegroei is verspreide doringbome, soos die kameeldoring, op 地 tapyt van yl gras. In die Kalahari is die tsamma 地 belangrike bron van water vir dorstige diere.

Beeste en bokke aard goed in die savanneュstreek, want die bome bot reeds vr die renseisoen. Hul blare is gevolglik 地 belangrike bron van kos wanneer die gras skaars of onsmaaklik is. Groot troppe wildsbokke het in die verlede in hierdie gebied voorgekom.

 

Die woude

VIR die ontstaan van woude moet daar goeie grond wees.  Nog 地 vereiste is gematigde wintertemperature en genoeg ren -- gewoonlik meer as 800 mm per jaar. Sulke toestande kom min in Suid-Afrika  voor en, wat meer s, groot dele van die min natuurlike woudstreke is omtrent heeltemal deur die mens ontbos.

Teen beskermde berghange en in ontoeganklike klowe groei daar darem nog ho immergroen bome, soos die geelhoutsoorte, swart ysterhout en stinkhout. Die Knysna-bos is 地 beroemde oorblyfsel van die woude wat voorheen bestaan het, maar woudkolle kom darem ook nog voor plek-plek elders voor.

Van Port Elizabeth tot in Mosambiek is daar boonop 地 smal subtropiese kuswoud, wat uit digte bosse, slingerplante, wortelbome en palmbome bestaan.

Hoofbron vir teks: Kennis-ensiklopedie

地 Afrika-olifant in 地 woud

BO: 地 Afrika-olifant in 地 woud (ter illustrasie).

Foto: M. Gary Stolz / USFWS / DLS

LINKS: 地 Digte woud (ter illustrasie).
  
Foto: CEPOLINA.COM / FREEPHOTO

 

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad