Die kleurryke geskiedenis van ons land in presies duisend woorde

Suid-Afrika duisend!

Die spore van baie geslagte van mense lÍ spreekwoordelik gesaai oor die Suid-Afrikaanse bodem... van natuurgebonde jagter-versamelaars van millenniums gelede tot by gesofistikeerde rekenaargebruikers soos jy!


O

ORBLYFSELS dui daarop dat die "moderne" mens meer as
50 000 jaar gelede reeds in die teenswoordige Suid-Afrika aanwesig was. Die landstreek is moontlik nagenoeg 30 000 jaar gelede die eerste keer deur San-groepe (Boesmans) beset.

Die jongste argeologiese navorsing dui daarop dat die voorvaders van die Suider-Afrikaanse swartmense boere was wat van verder noord op die vasteland gekom het. Van nagenoeg die eerste of tweede eeu n.C. het hulle hulle in klein gemeenskappe langs die kus van die teenswoordige KwaZulu-Natal gevestig. Hulle sou later opwaarts versprei in die riviervalleie van die streek en nog later tot in die hoŽr liggende graslande.

Die eerste EuropeŽrs wat hulle hier gevestig het, kom in 1652 onder leiding van die Nederlandse kommandeur Jan van Riebeeck na die Kaap. Die Afrikanerbevolking ("Boere") ontwikkel daarna grotendeels uit nasate van Nederlandse, Duitse en Franse immigrante.

Brittanje beset die Kaap in 1806 en baie Britse immigrante kom in 1820 na Suid-Afrika.

In die middel-1820ís heers Shaka, grondlegger van die Zoeloevolk, reeds oor 100 000 mense en het hy ín leŽr van 40 000 manskappe. Talle misnoegde Boere trek van 1836 af noordwaarts onder die Britse gesag uit (die "Groot Trek") en stig hul eie republieke in die noorde: die Oranje-Vrijstaat en Zuid-Afrikaansche Republiek of Transvaal. Daar is verskillende botsings tussen die Boere en die swart volkere, ook die Zoeloes onder aanvoering van Shaka se moordenaar, Dingane.

Die ontdekking van diamante (1867) en goud (1886) in die noorde lei tot ín toestroming van EuropeŽrs, maar intensifiseer die onderwerping van die swartmense. Die Boere verset hulle teen Britse pogings om hul onafhanklikheid van hulle weg te neem, dog hulle word in die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) verslaan.

In 1910 verenig die Kaapkolonie, Natal, die Oranjerivierkolonie en Transvaal om die Unie van Suid-Afrika te vormóín dominium of susterstaat van Brittanje in die Britse Gemenebes.

Etlike honderde lede van Suid-Afrika se opgeleide swart elite stig in 1912 ín nasionale organisasie om teen rassediskriminasie beswaar te maak en vir gelyke behandeling voor die reg te vra. Dit word die South African Native National Congress genoem, wat in 1923 tot die African National Congress (ANC) hernoem word.

In 1914 tree Suid-Afrika, te midde van groot kritiek binnelands, aan die kant van Brittanje toe tot die Eerste WÍreldoorlog. Rebellerende Afrikaners word vasgevat.

Vrese by blanke mynwerkers dat hul werk aan swartmense gegee kan word, lei in 1922 tot ín mynwerkersopstand in Johannesburg, maar dit word deur 20 000 troepe met artillerie, tenks en bomwerpers onderdruk.

Met die aanvaarding in 1931 van die Statuut van Westminster deur die Britse parlement word die volle gelykheid van Brittanje en die dominiums, dus ook Suid-Afrika, erken en word die Statebond, ín vereniging van onafhanklike state, gestig.

Tydens die Groot Depressie bevind ín kommissie in 1931 dat byna ín derde van die Afrikaners armlastig is, terwyl min Engelssprekende blankes onder die broodlyn lewe. Dit lei tot ín (uiteindelik geslaagde) veldtog vir die ekonomiese bemagtiging van die Afrikaneróťn sy politieke dominansie.

In die Tweede WÍreldoorlog is daar groot verdeeldheid tussen Engelssprekendes en baie Afrikaners, veral toe Suid-Afrika troepe stuur om aan die Britse kant teen Duitsland in Noord-Afrika en Europa te veg. Reeds in 1938 het Afrikaners die Ossewabrandwag gestig, ín paramilitÍre organisasie wat ten doel sou hÍ om "vaderlandsliefde" in te skerp. Tydens die oorlog word etlike duisende lede van die Ossewabrandwag weens beweerde ondermynende bedrywighede geÔnterneeróook John Vorster, ín toekomstige eerste minister.

Die sogenaamde Herenigde Nasionale Party (HNP) wen in 1948 die verkiesing in Suid-Afrika. Hoewel ín groot kloof tussen die lewenswyses van swart en wit van meet af in Suid-Afrika bestaan het, word dit deur die Nasionaliste in die beleid van afsonderlike ontwikkeling ("apartheid") gereglimenteer. Tot huwelike tussen blank en gekleurd word verbied en selfs seksuele verhoudings tussen rassegroepe. Apartheid word egter oor die volgende aantal dekades Šl meer deur die wÍreldgemeenskap veroordeel. Die HNP word tot die Nasionale Party (NP) hernoem en sou in Suid-Afrika regeer tot 1994.

Daar is aanvanklik ín opwellende verset in swart geledere. In Maart 1960 brand die polisie los op swart mans, vroue en kinders wat in Sharpeville betoog teen die nuwe paswette wat die bewegings van swartmense beperk. Altesaam 69 betogers word doodgeskiet. Die ANC word in April verbied, maar daarna word ín ondergrondse militÍre vleuel gevorm.

In Oktober 1960 besluit die Unie se stemgeregtigdes, almal blankes, dat Suid-Afrika ín republiek moet word en op 31 Mei 1961 word die land amptelik die Republiek van Suid-Afrika. Die land onttrek hom ook uit die Statebond.

Maar in die tweede helfte van die twintigste eeu waai die "winde van verandering" so fel oor Afrika dat die wÍreldmening al hoe sterker teen kolonialisme draai. Feitlik met elke voormalige Europese kolonie wat onafhanklik word, verhewig die druk op Suid-Afrika om sy apartheidsbeleid te laat vaar en die stemreg aan al sy rasse te gee.

Die blanke regering van die Republiek swig in die begin van die laaste dekade van die twintigste eeu, veral toe die einde van die Koue Oorlog en die verbrokkeling van die eens magtige Sowjet-Unie die moontlikheid van ín Kommunistiese oorname in Suid-Afrika laat vervaag. Die ANC word deur pres. F.W. de Klerk ontban en Nelson Mandela, ín voorste ANC-gevangene, word in Februarie 1990 nŠ 27 jaar in die gevangenis vrygelaat.

Indringende samesprekings word hierna gevoer om ín sterk nuwe grondwet uit te beitel. Die onderhandelinge dreig plek-plek om te ontspoor, maar die wedersydse besef dat daar geen vreedsame alternatief vir ín onderhandelde ooreenkoms is nie, laat die onderhandelaars vasbyt. Uiteindelik is daar so minlike skikking dat die Nobelprys vir Vrede in 1993 saam aan Mandela en De Klerk toegeken word.

In April 1994 word die eerste vrye verkiesing in Suid-Afrika gehou. NŠ meer as drie eeue van wit oorheersing word die beheer aan ín regering van nasionale eenheid oorgedra. Suid-Afrika word ingedeel in nege provinsies, tans bekend as Gauteng, Limpopo, Mpumalanga, Noordwes, Vrystaat, KwaZulu-Natal, Wes-Kaap, Oos-Kaap en Noord-Kaap. Mandela word president en in Mei 1994 ingehuldig. Hy dra in 1999 die presidentskap aan Thabo Mbeki oor.


Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad