Die sprokiesgeboue van
’n nuwe ontwaking...

Grasieus toring hulle bo die produkte van die boukuns van die ander eeue uit—die sprokiesgeboue van die Renaissance. Die Italiaanse style voer eers die botoon, maar kort voor lank voeg die ander Europese lande hul eie knippie sout by...

• Hierdie artikel kan in samehang gelees word met die Mieliestronk-reeks oor
die skilder- en beeldhouwerke van die Renaissance
 

S jy deur enige internasionale reistydskrif blaai, sal tien teen een  die aanloklikste foto’s sien van Franse kastele wat in gragte vol helder water weerkaats word. En as ’n mens Frankryk werklik besoek en in dié land rustig van kasteel tot kasteel reis, kan jy des te makliker aan die mite van die goeie oue tyd glo.

Tog het die konings vir wie dié manjifieke bouwerke gebou is en die mense wat daaraan gearbei het, die kasteellewe beslis nie altyd so vreedsaam gevind nie. Die kastele is naamlik aanvanklik opgerig om vyande uit te hou; die primêre doel was nie om luukse-woonplekke te bou nie.
 
Maar namate die gehate feodale stelsel van die Middeleeue sy houvas op die landvolk verloor het, het die kasteel met sy verskansings en uitkykpunte wel geleidelik in weelderige landgoedere en jagtuistes van die adellikes verander. Voorbeelde van sulke Renaissance-kastele is dié by Chambord, Fontainebleau, Chenonceaux en Azay-le-Rideau, wat almal in die 1500’s gebou is.
 
Dit lyk of die Italiaanse argitektuur van die Renaissance nie so invloedryk soos die ander kunste was nie. Frankryk, wat nouer bande as die res van Europa met Italië gehad het, was die eerste land wat die Renaissance-styl toegepas het.
 
Ná die Franse invalle in Italië het die Franse konings nie alleen kunstenaars saam met hulle oor die Alpe teruggebring nie, maar ook ’n nuwe smaak laat posvat vir die luukse, die elegante en die skone.
 
In 1546 het koning François I (of Frans I) byvoorbeeld die ou Gotiese koninklike kasteel die Louvre deur ’n baie groter, deftiger een laat vervang. Die ou deel van dié kasteel is een van die pragtigste voorbeelde van die noordelike Renaissance-argitektuur. Dit is ontwerp deur Pierre Lescot en sterk beïnvloed deur Bramante, oorspronklike argitek van die Sint Pieterskerk in Rome.

BO: Die Lescot-vleuel van die Palais du Louvre.

Foto deur Beckstet,
wat dit op hierdie bladsy by Wikimedia Commons op die wêreldwye web uitgeplaas het en gebruik vergun ingevolge die Creative Commons Attribution ShareAlike 3.0-lisensie, waarkragtens deling en afgeleide werke vergun word op voorwaarde dat behoorlike erkenning gegee word en dit slegs versprei word ingevolge ’n lisensie identies aan hierdie een. Amptelike lisensie

Ander Europese lande het ook in die vroeë 1500’s die Italiaanse style nagevolg, maar gou eie kenmerkende ontwerpe ontwikkel.
 
Kom kuier saam by ’n klompie van die mooiste Renaissance-geboue buite Italië.

BO: ’n Sprokiestoneel van die Château de Chambord met sy grag (breë sloot water).
 
Foto verkry van die webwerf van Travellingboard.net, wat verklaar dat aangeneem word dat dit openbare besit is (“who states that is considered to be in the public domain”)
 

Chambord

DIE Château de Chambord (kyk ook foto bo-aan hierdie artikel) is ’n onverbeterlike voorbeeld van die Franse Renaissance-styl, ’n voortreflike kombinasie van die waagsaamste Italiaanse idees geanker in ’n tradisioneel Franse raamwerk.
 
Dit was eers ’n jaghuis, maar koning François I het dit tussen 1519 en 1547 heeltemal laat oorbou as ’n monument van sy glorieryke heerskappy. Mense wonder dikwels of Leonardo da Vinci deel aan die ontwerp gehad het.  Die Franse koning het immers die groot Italiaanse Renaissance-kunstenaar in dié se later jare na sy hof genooi.
 
Dit is bekend dat die koning vir Leonardo gevra het om planne op te trek vir ’n deftige koninklike kasteel by Romorantin, ’n streek wat van wild gewemel het. In sy planne vir dié plek het Leonardo twee nuwe, ingewikkelde soort trappe aangedui. Altwee is nou in Chambord te sien—dit is dus heeltemal moontlik dat Leonardo met die ontwerp van Chambord gemoeid was.

REGS: Spiraaltrap, Château de Chambord.

Foto deur Christophe Finot,

wat ’n groter weergawe op hierdie bladsy by Wikimedia Commons op die wêreldwye web gelisensieer het ingevolge die Creative Commons Attribution ShareAlike 3.0-lisensie. Deling en afgeleide werke word vergun mits behoorlike erkenning gegee en dit slegs versprei word ingevolge ’n lisensie soortgelyk aan hierdie een. Amptelike lisensie

 
Dié kasteel was op sy dag só ’n sensasie dat die regent van Nederland met alle mag die planne wou bekom, maar vergeefs. Die Britse koning Henry VIII (Hendrik VIII vir dié wat wil volhard met verdietsing van Engelse koninklike name!) het die boustyl egter fyn afgekyk, of dalk die planne in die hande gekry, en sy eie weergawe gebou: kasteel Non Such.
 
Chambord se hoofgebou met sy 440 kamers lê in ’n reghoekige binnehof en word deur ’n grag beskerm. Die gebou word die donjon genoem, en is soortgelyk aan die hooftoring van die Middeleeuse Engelse kasteel.
 
Van ’n afstand lyk Chambord soos ’n prent uit ’n feëverhaal met sy torings en spitsdakke, galerye, pilare, friese (versierde horisontale stroke bo-aan mure) en kandelabers—tereg die beroemdste kasteel aan die oewer van die Loire.

BO: Die Banqueting House, Whitehall, Londen.

Foto deur ChrisO,
wat dit op hierdie bladsy by Wikimedia Commons op die wêreldwye web uitgeplaas het en gebruik vergun ingevolge die Creative Commons Attribution ShareAlike 3.0-lisensie, waarkragtens deling en afgeleide werke vergun word op voorwaarde dat behoorlike erkenning gegee word en dit slegs versprei word ingevolge ’n lisensie identies aan hierdie een. Amptelike lisensie

Banqueting House

EEN van die mooiste voorbeelde van die Renaissance-argitektuur in Engeland is die beroemde Banqueting House, deel van Whitehall-paleis in Londen. Die oorspronklike Banqueting House is in 1619 in ’n brand verwoes, en koning James I het nog in dieselfde jaar die voorste argitek Inigo Jones opdrag gegee om dit te herbou.
 
Inigo, ’n Londenaar van geboorte, het wyd in Italië gereis en die werk van die beroemde sestiende eeuse Italiaanse argitek Andrea Palladio bestudeer, op wie se idees Banqueting House gegrond is.
 
Die buitestruktuur is eers gebou, maar die interieur, wat deur iemand anders ontwerp is, is eers jare later voltooi.

BO: Inigo Jones se argiteksplan vir ’n nuwe paleis by Whitehall in Engeland ten tyde van die Renaissance. Die Banqueting House is aan die  voorste linkerkant van die sentrale binnehof.

Krediet: Histories (“Public Domain Old”)

BO: Banqueting House-interieur met beskilderde plafon deur Peter Paul Rubens.

 

Foto deur Michel wal,
wat dit op hierdie bladsy by Wikimedia Commons op die wêreldwye web uitgeplaas het en gebruik vergun ingevolge die Creative Commons Attribution ShareAlike 3.0-lisensie, waarkragtens deling en afgeleide werke vergun word op voorwaarde dat behoorlike erkenning gegee word en dit slegs versprei word ingevolge ’n lisensie identies aan hierdie een. Amptelike lisensie

BO: Die Eskoriaal.

Foto (rande deur ons weggesny) deur Håkan Svensson Xauxa,
wat die oorsponklike weergawe op hierdie bladsy by Wikimedia Commons op die wêreldwye web uitgeplaas het en gebruik vergun ingevolge die Creative Commons Attribution 3.0 Unported-lisensie, waarkragtens verspreiding en wysiging vergun word op voorwaarde dat behoorlike erkenning aan Håkan Svensson Xauxa, gegee word

Die Eskoriaal

TOE koning Philip II van Spanje op Sint Lourensdag, 10 Augustus 1557, die blye tyding kry dat sy troepe die Franse verslaan het, was hy so dankbaar dat hy daar en dan besluit om ’n gebou ter nagedagtenis van Sint Lourens op te rig.
 
Dit sou nie sommer so ’n gebou wees nie—uiteindelik is dit amper ’n hele dorpie wat uit ’n klooster, kerk, paleis en kollege bestaan. Dit huisves ook koninklike kamers en is die laaste rusplek van die Spaanse konings.
 
Juan Bautista de Toledo, ’n Spaanse Renaissance-argitek wat in Italië gewerk het, begin in 1563 met die projek. Hy bou dit sowat 50 km van Madrid op ’n bergreeks bekend as die Sierra Guadarrama. Die hele kompleks is in die vorm van ’n rooster omdat Sint Lourens op ’n rooster verbrand is.
 
Koning Philip is ’n toegewyde Rooms-Katoliek en hy besluit op ’n klassieke boustyl vir die klooster en paleis. Met die dood van Juan Bautista de Toledo neem Juan de Herrara oor. Hy verander baie aan die ontwerp, maar voltooi uiteindelik die enorme projek in 1584.
 
Die kerk is in ’n aangepaste Griekse styl gegrond op die idees van die Italiaanse argitek Bramante. Die dak is ’n monumentale koepel wat in die middel sowat 18 m hoog is, duidelik geïnspireer deur Michelangelo se ontwerp vir die Sint Pieterskerk in Rome.
 
Die buitekant is taamlik somber, maar die binnemure so asemrowend dat niks van die Italiaanse Renaissance hierby kers vashou nie. Dié koninklike kamers is die ene tapisserieë en fresko’s. Koning Philip se vertrekke is rojaal in die sestiende eeuse styl versier.
 
Ook die biblioteek is enig in sy soort met sowat 50 000 boeke, baie daarvan uiters waardevolle versierde manuskripte.
 
Die Eskoriaal het altesame 16 binnehowe, 86 stelle trappe, 88 fonteine, 1200 deure en 2673 vensters. Dit is werklik ’n merkwaardige monument van die koning wat dit laat bou het en die unieke skoonheid van die Renaissance-argitektuur.

BO: Die Eskoriaal vanuit ’n ander hoek gesien.

Foto deur Yolanda Piqueras Domínguez,
wat dit tot openbare besit verklaar het (“released into the public domain’)

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad