Plankton

Piepklein lewensbronne in die see
 

BO: ín Klein plankton-jellievissie met heldergroen glimmende tentakels en ín rooi gloed in sy binneste. Die wonderlikste en vreemdste organismes van ín menigte soorte vorm die plankton in ons oseane.

Foto: Mikhail Matz, via NOAA

 

Onsigbare mikroŲrganismes beheers die oseane. Ontelbare bakterieŽ en virusse, alge en eensellige diertjies in die water kontroleer die klimaat van die aardeóen bepaal die toekoms van die mens...

 

Lees ook artikel oor diatome, die adel van die fitoplankton: klik hier

  


     

D

IS uiters maklik om plankton te versamel. ín Mens hoef maar net ín bottel seewater te gaan skep en jyít oorgenoeg daarvan. Maar om die plankton te sien, is glad nie so eenvoudig nie. Hierdie belangrike lewensvorms van ons planeet is immers mikroskopies klein.

 

Trouens, in ín enkele liter oppervlakwater is ín ganse leŽrskare saamgebondel: biljoene virusse, sowat ín miljard bakterieŽ, nagenoeg vyf miljoen eensellige diertjies en ín miljoen alge. Selfs as ín mens water vanuit die liglose wÍreld 6 km onder die see-oppervlak kan gaan haal, sal jy steeds honderde miljoene virusse en duisende miljoene bakterieŽ in elke liter vind.

 

As jy dus die hele mikrobevolking in die see wil probeer bereken, stuit jy teen ín totaal onbegonne taak. In ons planeet se oseane is na berekening 1 400 000 000 000 000 000 000 000 liter water!

 

Al die virusse, bakterieŽ en klein plantjies en diertjies (trouens, alle lewe wat in die seestrome ronddryf en te swak is om aktief teen die strome swem) noem ons plankton.

Sulke mikrobes kry ín mens ook nie net in die see nie. ín Liter meerwater kan self meer as 500 miljoen planktoniese organismes bevat.
 
Plantaardige plankton word fitoplankton genoem. Hulle is eensellige plantjies wat in staat is om met die son se energie kos en suurstof te vervaardig. Hulle is ín uiters belangrike skakel in die voedselkringloop in die see. Des te belangriker nog is hul rol as makers van suurstof, net soos die bome op land, waarsonder die aarde werklik in ín damp van koolstofdioksied sou vergaan het. As sodanig is hulle boonop klimaatvormers wat die lewe vir elkeen van ons gerieflik maak.

 



REGS: Daar word geraam dat 90 persent van alle fotosintese en die afgee van vry suurstof in die oseane plaasvind. Trouens, fitoplankton alleen is verantwoordelik vir omtrent die helfte van die vry suurstof wat deur al die plantelewe op die aarde deur middel van sonlig uit die gas koolstofdioksied geproduseer word.

 

Krediet: aanpassing van ín illustrasie van NASA

 



Daar is baie soorte middels wat hierdie plankton help om drywend te bly. Hoewel hulle as plantaardig geklassifiseer word, klap hulle met hul sweephare en ĎĎtrap wateríí. Ander het vinne en stekels wat as watervleuels dien.

 

Nog ander berg ekstra kos as olie op, wat hulle ligter maak en naby die oppervlak laat dobber. Sodra die fitoplankton met olie gevul is, gaan hulle dood en sink af na die seebodem. Daar raak hulle begrawe onder modder en sand. Met verloop van baie, baie eeue verander hitte en druk binne-in die aarde die dooie fitoplankton in neerslae van aardolie, wat deur die mens benut word.
 

REGS: ín Mikrografiese foto van piepklein groen alge, bekend as Ostreococcus. Hierdie hiperklein organismes het ín gemiddelde deursnee van slegs 0,8 mikrometer. ín Mikrometer (of mikron) is ín miljoenste van ín meter of ín duisendste van ín millimeter. Die organismes op die lang strook LINKS op hierdie bladsy is eweneens mikroskopies klein fitoplankton, wat in die boonste aantal meters van die oseane ronddryf om die son se energie tot ons almal se voordeel te benut.
 

Mikrograaf regs: Wenche Eikrem en Jahn Throndsen, Universiteit van Oslo / via  U.S. Department of Energy. MIkrograaf op lang strook links: NASA

 

In die gematigde seŽ wissel die konsentrasie van fitoplankton aansienlik van seisoen tot seisoen. In die winter is dit laag, want dan is daar min sonlig. Maar hewige winterstorms wat dan aan die orde van die dag is, laat die oppervlakwater met dieper water meng en bring minerale na bo wat die plankton nodig het om te groei en te vermeerder.

 

In die vroeŽ lente kan die hoeveelheid fitoplankton dus sterk toeneem. Namate die somer vorder en hulle die minerale opgebruik, neem hul getalle weer af. Sů kan ons byvoorbeeld op satellietfotoís sien hoe die Noord-Atlantiese Oseaan in die lente vanaf die Amerikaanse staat Noord-Carolina tot by Spanje vergroen.

 

Daarteenoor kleur die  blougroen alge Trichodesmus weer soms die water rooierig wanneer dit doodgaan. Die Rooi See kry juis sy naam hiervandaan.

REGS: Rooi en groen verkleurings in die see deur fitoplankton, soos uit die ruimte waargeneem.

 

Krediet: NASA/GSFC/LaRC/JPL, MISR Team 

 

 

TEENOOR die plantaardige fitoplankton is daar die soŲplanktonóín groot verskeidenheid van organismes wat deur bioloŽ as diere geklassifiseer word. Die meeste is mikroskopies klein, maar party soorte kan wel met die blote oog waargeneem word as ín mens ín bietjie seewater in ín vlak bakkie gooi wat met swart papier uitgevoer is.

 

Byna alle soŲplankton is deurskynend. Hulle wei op die fitoplankton of vreet mekaar en vul eweneens ín belangrike plek in die see se voedselketting. Party soorte is hul lewe lank plankton; ander (soos visse en krappe) is dit net as larwes.

 

Die hoŽ proteÔeninhoud van soŲplankton het al tot navorsing gelei oor hoe dit dalk as kos vir die mens verwerk kan word.

 

BO: ín Mikroskopiese foto van ín kraplarwe, uit ín plankton-versameling. Die diertjie is hier in een van twee larwe-stadiums, waarin die larwe reeds meer soos ín volwasse krap lyk. In ín voorafgaande stadium lyk die larwe nog nie soos die volwassene nie. Die larwes ontwikkel uit eiers. Krappe is in die reŽl plankton wanneer hulle larwes is, maar nie nadat hulle tot volwasse krappe ontwikkel het nie.

Foto: Uit plankton-versameling aan boord van die Seward Johnson II / NOAA

 

BO: Hierdie weekdiertjie, Hydromeles globulosa, is slegs een mikron (ín duisendste van ín millimeter) breed.

Foto: 2007: Exploring Inner Space of Celebes Sea / NOAA

 

 


Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad