Piranha 
 
Terreur van die Amasone


Koop jou piranha-plakkaat aanlyn by Allposters.com

 Maar is hy rÍrig ín mensvreter?

ín Nare moordmasjien soos die haai met ín voorliefde vir mensvleis... dis die indruk wat baie mense het van die omgesukkelde piranha, daardie berugte vleisvretetende vis van die stroomgebied van die Amasonerivier in Suid-Amerika. Maar verdien die piranha werklik sy reputasie as ín mensvreter? Lees ons artikel hieronder en besluit self...

LINKS: Die rooipens-piranha (Pygocentrus nattereri), een van verskeie piranha-spesies, is onder die vier soorte wat as gevaarlik vir die mens beskou word. Wat meer sÍ, hy word as een van die wreedste varswatervisse op aarde bestempel. Soos sy naam aandui, is die volwasse rooipens rooierig van onder, hoewel die jonges silwerig met donkerder kolle is. Hulle kan langer as 30 cm word en tot 3,5 kg weeg.

   
REGS: Piranhas is oor die wÍreld heen berug vir hul vlymskerp tande. Inboorlinge van die Amasonegebied vang hulle en maak dan gereedskap en wapens van die gevaarlike gebit. Maar die hengelaar durf nie sy waaksaamheid verslap as hy ta in sy boot het of hom aan wal gebring het nie. Selfs buite die water is die piranha nog gevaarlik genoeg om die vleis aan ín vinger of ín toon tot op die been weg te skraap.

Koop allerhande pirahana-plakkate aanlyn by Allposters.com


íN SKOOL waansinnige piranhas het ín swemmer (of ontdekkingsreisiger) aangeval en hom aan flarde geskeur. ín Bees (of vark) het in ín rivier geval en binne oomblikke was net die geraamte oor. Sulke vertellings is volop in avonturiers se beskrywings van die omstandighede in die onbeskaafde wÍrelddele in die stroomgebied van die magtige Amasonerivier en sy sytakke in Suid-Amerika.
 
Een van die bekendste verhale is diť van ín reisiger wat ín rivier te perd oorgesteek en deur ín trop piranhas bygedam is. Die geraamtes van die man en perd is ín rukkie later gevindóskoon gevreetómaar die man se klere was feitlik ongeskonde.
 
Volgens die Guinness Book of Records is meer as 300 mense na bewering in 1981 deur piranhas verslind toe ín oorlaaide passasiersboot omgekantel en gesink het terwyl dit by die Brasiliaanse rivierhawe Obidos vasgemeer het.
 
Maar hoe waar is al hierdie verhale? Is die slagoffers van die Obidos werklik deur piranhas opgevreet of het hulle bloot verdrink? Die antwoord is, verrassend genoeg, dat ons nie rÍrig weet nie. Die bewerings kan natuurlik moeilik bewys word. En daar is maklik net soveel verhale van mense wat sonder ín enkele byt- of knabbelwond uit die water gekom het nadat hulle in mere en riviere vol piranhas geswem of deur die water geloop het.

Verskillende bronne hou dan ook vol dat die vertellings omtrent mensvreter-piranhas blote wolhaarstories is, of wat die Engelse ďurban legendsĒ noem. Hulle wys daarop dat geen mensedood weens ín piranha-aanval nog ooit afdoende bewys is nie. Daar is wel gevalle bekend waar mense deur hierdie roofvisse gebyt is, maar dat piranhas ín mens in ín ommesientjie met huid en haar kan opvreet dat net sy geraamte oorbly... aikŰna, sÍ die onoortuigdes, dis darem te dik vir ín daalder.
 
Diegene met ín ingebore oervrees vir die piranha laat hulle egter nie sommerso tot ander insigte beweeg nie. Want, sÍ hulle, die rede waarom party mense aangeval en ander met rus gelaat word, is doodeenvoudig dat sommige soorte piranhas baie wreder as ander is. Boonop kan piranhas dalk die aggressiefste wees wanneer die reŽnseisoen begin en die mannetjies oor die eiers waak. Dit kan verduidelik waarom piranhas in een deel van die rivier so bytlustig kan wees terwyl hul neefs verder stroom af of stroom op so passief bly.
 
Hoe ook al, dis beslis nie waar dat die vleisvretende piranhas ín voorliefde juis vir mensvleis het nie. Hulle is opportunistiese roofdiere, wat enige bloedige maaltyd sal waardeer wat hul pad kruis.
 
Piranhas behoort tot die visfamilie Serrasalmidaeóhoewel party wetenskaplikes steeds reken dat hulle tot die familie Characidae behoort, wat ook verwante visse soos die pacuís insluit. Tradisioneel word slegs die vier genera Pygocentrus, Pygopristis, Pristobrycon en Serrasalmus as ware piranhas beskou, weens hul gespesialiseerde soort tande.


BO: Die rooipens-pacu (Piaractus brachypomus)... dit is nie moeilik om te sien waarom hy meermale met die rooipens-piranha verwar word nie (kyk die beeld tweede van bo op hierdie bladsy). Die rooipens-pacu is ook ín boorling van die Amasonegebied.
 
Foto: U.S. Geological Survey

Dit is nie bekend hoeveel piranha-spesies daar is nie en bronne wissel van 18, 20 of 25 tot 38 of 39. Nuut ontdekte spesies word egter streeds beskrywe. Slegs vier is nietemin glo gevaarlik vir die mens.

Vreemd genoeg lyk hulle met die eerste kyk taamlik goedaardig en die meeste soorte word slegs 20 cm lankóhoewel die grootste, Serrasalmus piraya (ook bekend as Pygocentrus piraya), ín lengte van tot 60 cm haal. Hierdie bielie is behoorlik aggressief, maar die een wat as regtig omgesukkel en bytlustig beskou word, is die rooipens-piranha, Pygocentrus nattereri.


BO: Die grootste piranha, Serrasalmus piraya (ook bekend as Pygocentrus piraya), wat dikwels die San Francisco-piranha genoem word. Hy is ín aggressiewe knewel, wat in die S„o Francisco-rivierkom in BrasiliŽ aangetref word.

Foto: R. Wampers van http://www.zoo.be, geneem in die Antwerpense dieretuin en gepubliseer in die Wikipedia-ensiklopedie op die wÍreldwye web. Op hierdie werk is die Creative Commons-"Naamsvermelding-GelijkDelen 2.0 BelgiŽ" van toepassing.

Goedaardig? Wat wou! Dis wanneer jy in die bekke van die piranhas inloer dat jy besef waarom mense hulle so skrikwekkend vind. Hul tande is plat en driehoekig met naaldskerp punte wat deur harde velle moet kan dring. En die kante van die tande is vlymskerp om deur vleis te kan sny. Die tande van die bo-kaak is ietwat kleiner as diť in die onderkaak, sodat hulle netjies inmekaar pas.
 
Wanneer die vis ín slagoffer gehap het, is daar geen wegkomkans nie. Piranhas spoor hul prooi met hul goed ontwikkelde reuksintuig op. Dis veral die bloed van ín gewonde dier wat hulle aantrek. Dit lyk ook of hulle gevoelig is vir trillings in die water; met enige ongewone versteuring haas hulle hulle na die toneel.
 
Af en toe lewe hulle alleen en vreet waterplante en kleiner visse. Meer dikwels swem piranhas egter in plate van honderde of selfs duisende rond om veel groter prooidiere by te dam.
 
Wanneer ín skool piranhas ín skool kleiner visse teŽkom, bevlieg hulle die groep. Die visse skarrel dan in alle rigtings en word opgevreet. Klein vissies word heel ingesluk. Groot prooidiere se vleis word deur die skrikwekkende tande afgeskeur. Al wat van die ongelukkige slagoffers oorbly, is die kale beendere.

Dit lyk of die water kook en kolk wanneer die piranha-skool met hul frenetiese vretery besig is. Die water word rooi van die bloed. Hule byt so rond en bont en deurmekaar dat hulle partykeer ook mekaar raakhap en verwond.
 
Soos gesÍ, sal piranhas omtrent enigiets vreet waarop hulle hul tande kan lÍóander visse, siek en verswakte vee, selfs dele van mense. Daar is tot waargeneem dat piranhas hul eie kleintjies opvreet.

Siek beeste op wankele pote wat hul koppe neergelaat om van die rivierwater suip, word sonder meer aan die bek en neus gegryp en die water ingetrek. Kort voor lank bly slegs die kale beendere oor.


BO: ín Jong groen tierpiranha (Serrasalmus manueli).

Foto: Jonas Hansel, wat dit in die Wikipedia-ensiklopedie op die wÍreldwye web tot openbare besit verklaar het (ďin the publiic domainĒ)

Die groeiende klein piranha

REEDS die oomblik wanneer die piranha-kleintjie sy verskyning uit sy piepklein eiertjie maak, is hy gewapen vir die wÍreld en ín vyandjie om mee rekening te hou. Klein skaaldiertjies is sy prooi. Hy vreet ook vrugte, sade en waterplante.

Sodra hy nagenoeg vier sentimeter lank is, begin hy om aan die vinne en vleis te knabbel van ander visse wat dit te naby aan hom waag. Namate hy groter word, vorm hy jagskole saam met omtrent twintig van sy makkers en gebruik hulle allerhande jagmetodes om hul prooi te kan verslind.

 
En dan maak hulle nie hul prooi eers dood nieóhulle verslind dit lewend. Praat van ín spul hartelose wreedaards!

 
Maar, nou ja, wreed soos sy bloedige feeste klink, vervul die piranha ín nuttige funksie in die reŽnwoude van die Amasone, net soos ander roofdiere in die natuur. Hy help om sieklikes en swakkes uit die weg te ruim sodat die sterkes kan oorlewe.

 

My dierbare troetel-piranhatjie

RAAR maar waar, daar is rÍrig mense wat piranhas as ďtroeteldiereĒ aanhou. Diť visse is natuurlik nie liefderyke troeteldiere soos honde en katte nie en jy kan hulle nie maklik streel sonder om met ín bebloede hand daarvan af te kom nie. Boonop moet jy hulle gedurig dik en uitgevreet hou om te keer dat hulle rasend raak.

ín Mens moet ook pasop dat jou piranhas nie op ín manier in riviere en mere in jou omgewing beland nie, want hulle kan dalk net daar soos konyne aanteel en die inheemse visse verslind. Dit kan ín groot omwenteling in die plaaslike waterlewe (en vir swemmers) beteken as die verpestelike piranhas alles begin byt wat hul oŽ sien.


BO: Die bloeiwyse van ín waterhisiasint (ín onkruid in verskillende wÍrelddele) en die klein Amasone-vliegie wat die hiasint se tier is.

Foto van waterhiasint: Willey Durden / ARS / U.S. Department of Agriculture (USDA); foto van Amasone-vliegie: Christine Bennet / ARS / U.S. Department of Agriculture

Die ander ďAmasone-monsterĒ... wat deur ín nederige vliegie getem word
  

DIE opmerkings in die artikel hierbo dat selfs die bloeddorstige piranha van die Amasone sy plek in die natuur hetómaar ook nie toegelaat moet word om onbeheerd in ander wÍrelddele te vervuil nieóherinner ín mens aan nog ín boorling van die Amasonestreek wat wel ín plaag in ander omgewings oor die wÍreld geword het.

Dit is ín plant, die waterhiasint, wat damme en mere totaal kan oorgroei as dit nie beheer word nie. Die watervloei word dramaties belemmer, sonlig word van inheemse waterplante weggekeer en die suurstof in die water word uitgeput, wat tot visvrektes lei. Diť ongewenste onkruid het ín groot hoofpyn vir baie bewaringsbewustes geword. Plantgifstowwe en meganiese verwydering is duur en dikwels ondoeltreffend.

Navorsers van die VSA se federale departement van landbou (USDA) het egter gaan soek na die natuurlike vyande van die waterhiasint en ín klompie jare gelede afgekom op ín Amasone-vliegie van 1,5 millimeter wat die plante se blaarstingels van die binnekant af rysmier en verswak, sodat hulle nie so geil aanteel nie.

Baie van hierdie soort vlieŽ sal dus geteel en by varswatermassas met boskasies van hiasinte losgelaat moet word. Biologiese beheer soos diť is noodwendig ín langtermyn-oplossing, maar die oorlog met die behulp van die vlieg sal met belangstelling gevolg word.

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad