|
|
||||||||||||||||||||||
Jy en jou kosse:
die kosbaarste
wenke
Foto (aangepas): Peggy Greb / ARS / U.S. Department of Agriculture |
||||||||||||||||||||||
OE koning Henry VIII *) in die vroeë 1500’s die Engelse troon bestyg, is hy beskryf as “ ’n atletiese koning met genoeg lewenskrag om perde tydens die jag flou te ry en teenstanders op die tennisbaan uit te put”.
Die koninklike lewe het hom egter spoedig ’n geswolle hoof—of liewer maag—laat kry, want Henry het enorme hoeveelhede kos verorber. Op ’n tipiese spyskaart vir een dag was onder meer “gestoofde mossies, karp, kappertjies in suurlemoen, gelardeerde fisante, eend, seemeeue, gebroude dranke, gefarseerde konfyt, damhert-pastei en peertert”—vir die eerste gang.
Die tweede gang het onder meer bestaan uit “ooievaar, reier, kwartel, patrys, vars steur (vis), edelhert-pastei en hoender gebak in kandeel”.
Dit is afgerond met ’n lang lys nageregte en kruiewyn.
Illustrasies van Henry toon dat hy kort voor lank yslik vet geword het. Tog glo sekere dokters vandag dat hy weens ondervoeding dood is. Hoe is dit moontlik?
Koning Henry het die verkeerde soorte kos geëet: te veel vleis en te min vars vrugte en groente. Sy eetgewoontes het hom uiteindelik ingehaal en met sy sterfte het hy aan skeurbuik, niersiekte, jig, probleme met sy bloedsomloop en ’n baie pynlike oop seer aan sy been gely.
LINKS: Grote koning, swaar van lyf. En tog was Engeland se koning Henry VIII (Hendrik VIII) kennelik ondervoed, word deur kenners beweer. Hier is die omstrede ou monarg in 1540 deur Hans Holbein die Jongere geskilder, enkele jare voor sy dood in Januarie 1547.
Die uitdrukking “jy is wat jy eet” is al tot vervelens toe gebruik, dog dit bly maar alte waar. Jou liggaam is saamgestel uit die kos wat jy inneem. Dit is dus noodsaaklik dat jy jou liggaam die regte, gebalanseerde soorte voedsel moet gee.
In hierdie artikel kyk ons kortliks na die hoofgroepe voedingstowwe, asook die prosesse van spysvertering en die wegdoening van afvalstowwe. Ons kyk ook na die belangrikheid van sindelikheid.
Die regte kos JOU liggaam het kos vir energie nodig om te beweeg, beskadigde selle en weefsel te herstel, infeksie te beveg en te groei. Daar is vyf hoofgroepe voedingstowwe: proteïene, koolhidrate, vette, minerale en vitamiene.
’n Rein liggaam is die naaste aan DIE oppervlak van jou liggaam is ’n potensiële broeiplek en weiveld vir bakterieë en swamme, waarvan party vir jou skadelik kan wees. Dit is dus noodsaaklik om jou liggaam skoon te hou.
Deur elke dag te bad of te stort, word die sweet en vuiligheid van die dag weggespoel en onaangename reuke voorkom. Hare moet ook gereeld gewas word. Deur te was, raak ons boonop ontslae van kieme wat infeksie kan veroorsaak. Dit is veral belangrik om jou hande te was voordat jy eet.
Die borsel en flos van tande is nog ’n deel van liggaamsindelikheid en help om tandverrotting te voorkom.
Jou filtreerders ELKEEN van jou niere is ’n massa van sowat ’n miljoen klein buisvormige nefrone, wat die funksie het om urine te produseer, die hoeveelheid water in jou liggaam te reguleer, die chemiese samestelling van die bloed te kontroleer en water en voedingstowwe te hersirkuleer.
Bloed en afval gaan elke nier binne deur ’n arterie en vloei tot in ’n groep haarvate, die glomeruli (enkelvoud glomerulus), wat omhul word deur ’n dubbele membraan wat Bowman se kapsule genoem word.
Sekere plasma (die vloeistofdeel van bloed) syfer deur Bowman se kapsule tot in die nefrone, waar die bruikbare dele in die bloed herabsorbeer word en die afval agterbly om urine te word.
Urine verlaat die niere deur die ureters en gaan na die blaas, waar dit geberg word totdat dit die liggaam verlaat.
Illustrasie: U.S. National Institutes of Health
Die pad van jou kos DIE spysverteringsproses begin in die mond, waar die kos gekou en met speeksel gemeng word. Die tong help om die kos in die mond rond te beweeg en laat jou proe wat jy eet.
Klein smaakknoppies—die papille—kan vier hoofsensasies onderskei: bitter, soet, sout en suur.
Wanneer jy sluk, gaan die kos in die slukderm af na jou maag toe, waar dit deur die spiere in die maagwand omgerol en verder opgebreek word. Terselfdertyd word dit in die maagsappe geweek wat deur selle in die maagwand afgeskei word en wat dit chemies afbreek.
Gal, ’n bitter, geelgroen vloeistof wat in die lewer gemaak en in die galblaas geberg word, word in die duodenum vrygestel waar dit vetterige stowwe opbreek. Die pankreas skei ensieme af, wat nodig is om proteïene, vette en koolhidrate te verteer wat die liggaam kan absorbeer.
Namate die kos deur die dunderm beweeg, word verterende sappe deur die wande van die dunderm afgeskei om die kos finaal af te breek. Die wande van die dunderm is gevoer met miljoene klein uitsteekseltjies, die villi, wat verantwoordelik is vir die absorpsie van bruikbare dele van die kos in die bloedstroom.
Kos wat nie geabsorbeer word nie, beweeg na die dikderm, waar water daaruit geabsorbeer word. Die oorblywende kos word in ’n halfsoliede massa na die rektum gestuur, waar dit geberg word totdat dit die liggaam deur die anus verlaat.
Kan jy glo?
• As jy al die kos eet wat jou liggaam in ’n leeftyd van sewentig jaar nodig het, sal jy die gewig van ses Afrika-olifante verorber het.
• Elkeen van ons het piepklein myte aan die onderent van ons ooghare, waar hulle uitbroei, vreet, ontlas, paar en vrek. Die myte vreet deur vloeistof van ons ooghaarsakkies te suig. Dit lyk egter nie of hulle enigsins skadelik is nie. Die slegte nuus vir almal wat grimering gebruik, is dat die myte versot is op maskara.
|
||||||||||||||||||||||
|
•
Klik hier om terug te keer na “Jy en Jou
Gesondheid (1)” |
||||||||||||||||||||||
Die halfverteerde
kos, of chym soos dit in hierdie stadium genoem word, verlaat
die maag bietjies-bietjies en gaan na die duodenum, soos die
deel van die dunderm wat direk op die maag volg, genoem word.
REGS:
Van die myte (Demodex spp.) wat op die mens se gesig
lewe, by voorkeur op plekke soos die ooghare, voorkop en wange,
asook in die buitenste oorkanale. Hulle kom dikwels twee-twee
voor. Die organismes is betreklik lank en het ’n kennelike
kop-en-nek-deel en ’n lyf-en-stert-deel.