Mieliestronk-banier


 Die kweek van 'n kristal in 'n fles
Praktiese projek van Mieliestronk.com


Kweek jou eie
kristalle

   
'n Skitterblink diamant, ín bloedrooi robyn, vuurgeel topaas, blougroen beril en nog talle
ander edelsteneÖ hulle is die onbetwiste konings onder die kristalle Kristal van die aarde. Tog is die kristalle rondom ons, soos die spreekwoord lui, nie geplant nie, maar gesaai. Selfs die sand onder ons voete is dan klein kristalletjies! Vir diť van julle wat baie in die kristalkunde belang stel, vertel ons hieronder hoe om self mooi kristalle uit alledaagse chemikalieŽ te kweekÖ


BAIE gewone dinge rondom ons bestaan uit kristalle. Ons lewe asít ware op ín kristalplaneet in ín kristalwÍreld. Die gesteentes waaruit die aarde bestaan, asook die maan en meteoriete (stukkies rots wat uit die ruimte op die aarde geval het) word minerale genoem. Feitlik al hierdie minerale bestaan uit kristalle.

Daar is kristalagtige deeltjies in ons berge en op die seebedding. Wanneer ons op sand loop, trap ons op kristalle. Baie kristalle is egter nie oplosbaar in water nie, maar diť wat wel in water kan oplos, kan taamlik maklik gekweek word sodat ín mens naderhand ín mooi "kristaltuin" daarmee kan uitlÍ -- ín "tuin" vol kristalle van verskillende vorms en kleure.

Maar eers moet ons ín bietjie verstaan wat kristalle werklik is. Kyk na ín knypie
Kubusvormige soutkristalle tafelsout deur ín sterk vergrootglas of mikroskoop en jy sal merk dat al die soutkorreltjies dieselfde vorm het. Elke korreltjie het reŽlmatige hoeke en plat oppervlakke. Sů het verskillende minerale verskillende kristalvorms.

REGS: Onder die mikroskoop lyk sout nogal taamlik anders as op die etenstafel. In sy suiwerste vorm is dit 'n kleurlose verbinding, wat in netjiese kubusse uitkristalliseer. As ons 'n paar korrels onder die mikroskoop bekyk, sal ons oplet dat al die korreltjies, ongeag hul grootte, min of meer die kubusvorm het. Indien ons hierdie korrels versigtig sou vergruis, sal die kleiner stukkies steeds die kubusvorm aanneem.

Kristalrooster van tafelsoutWetenskaplikes sÍ dit is ín kristal se atoomstruktuur (kyk ons webblad oor atome) wat die reŽlmatige fatsoen en ander eienskappe van ín kristal bepaal. Elke atoom het sy eie spesiale posisie en word deur bindkragte aan ander atome gekoppel. Tafelsout (of natriumchloried) is ín verbinding van die metaal natrium en die gas chloor. ín Kristalrooster van tafelsout lyk dus soos op die ILLUSTRASIE HIERBY (waar die blou kolletjies die natrium voorstel en die rooi kolletjies die chloor).

Goed, nou kan jy begin om jou eie mooi kristalle te kweek. Vir eers gebruik ons aluin, ín sulfaat van aluminium en kalium wat onder meer in medisyne gebruik word. Jy kan egter dieselfde metode aanwend om enige ander soort kristal te kweek van ín mineraal wat in water kan oplos. Jy kan aluinpoeier by ín apteek koop. Dit sal sowat drie weke duur om jou kristal te kweek.
Gaan sů te werk

GOOI 600 ml water in ín kastrol. Voeg 100 g aluinpoeier by. Verhit die mengsel stadigaan en roer sodat die poeier kan oplos. Voeg nou soveel aluinpoeier daarby as wat jy kan totdat niks meer wil oplos nie.

Laat die mengsel afkoel en gooi dan ín bietjie daarvan in ín piering wat jy Írens neersit waar dit koel is. Gooi die res van die oplossing in ín inmaakfles of ín soortgelyke glasbottel.

Roer ín bykomende eetlepel vol aluin in die fles om ín versadigde oplossing te maak. Bedek die fles met ín doek om te keer dat stof of ander ongewenste stowwe daarin beland.

NŠ ín paar dae sal klein kristalletjies in die piering begin groei. Laat dit netso totdat al die water verdamp het en soek nou die grootste kristalletjie uit. Dit is jou "saad".

Die bind van 'n saadkristal met 'n skuifknoopBind ín langerige stuk garing om die saadkristal met ín skuifknoop soos op die
ILLUSTRASIE HIERBY. Draai die ander ent van die garing om ín potlood. Laat die kristal in die oplossing in die fles hang deur die potlood bo-oor die bek van die fles te laat rus (kyk ILLUSTRASIE HEELBO aan hierdie webblad). Plaas die fles op ín warm plek.

Die kristal behoort omtrent twee weke lank aan te hou groei. Dit raak Šl groter namate die water in die fles verdamp. Terwyl die oplossing sterker word, kristalliseer die aluindeeltjies om die saadkristal.

Wanneer die kristal ophou groei, haal jy dit uit die fles uit en draai jy dit in ín stukkie sneespapier toe.

Sodra jy genoeg kristalle van verskillende vorms en kleure uit verskillende ander oplossings gekweek het, kan jy hulle op ín mooi manier rangskik en uitstal. 

As jy probleme ondervind om jou kristal te kweek -- jy moet elke dag jou kristal ondersoek om te kyk of dit groei -- het jy waarskynlik nie ín versadige oplossing nie. Haal die saadkristal uit, verhit weer die oplossing, voeg nog aluinpoeier, of wat ook al jy opgelos het, daarby en probeer weer.

Dit kan wees dat die temperatuur nie egalig genoeg of die fles nie skoon genoeg is nie. Indien saadkristalle nie in die piering wil groei nie, probeer om ín stukkie garing in die fles te hang. Klein kristalletjies behoort op die garingdraad te groei en jy kan hulle dan daar van mekaar skei.

Benewens aluin, kan jy straks ook kristalle van suiker, kopersulfaat, natriumsilikaat of kaliumpermangenaat kweek. Eksperimenteer met verskeie soorte chemikalieŽ. Vra gerus jou apteker wat hy vir jou kan aanbeveel. Pas egter op vir gifstowwe en wees maar versigtig wanneer jy jou mengsels verhit!

Wat is ín versadigde oplossing?

WANNEER jy ín lepel suiker by jou tee of koffie gooi, roer jy gewoonlik die drankie om die suiker te help om op te los. Daar is twee maniere om die oplossing van ín stof in water aan te help en dit is deur dit te roer en deur dit te verhit. Maar selfs as jy altwee maniere gebruik, is daar steeds ín perk op die hoeveelheid suiker wat jy by jou koffie of tee kan voeg. Jy bereik uiteindelik ín stadium waar geen suiker meer sal oplos nie al doen jy ook wat. Jou drankie is nou wat hulle ín versadigde oplossing noem.

Wanneer jy kristalle kweek, het jy ín versadigde oplossing nodig, anders sal die saadkristal oplos sodra jy dit in die oplossing in die fles laat hang. Pleks van kristalle te kweek, sal jy besig wees om kristalle op te los.
   
ín Interessante samegestelde kristal

REGS: ín Skandeer-elektronmikroskopiese beeld in ín vals kleur van ín korreltjie boorsuboksied (B60), wat teen die einde van die twintigste eeu sinteties berei is deur wetenskaplikes van die Arizona-staatsuniversiteit. Die boorsuboksied toon ín eienaardige ikosaŽdriese (twintigvlakkige) kristalvormóiets wat nie kan voorkom by kristalle waarvan die atome in die normale herhalende patroon saamgepak is nie. Trouens, twintigvlakke is skaars in die natuur, hoewel dit by party virusse voorkom wat baie kleiner is. Die wetenskaplikes het tot die slotsom gekom dat dit nie ín enkele kristal is nie, maar saamgestel is uit ín aantal volmaakte viervlakkige kristalletjies. Boorsuboksied is die derde hardste stof op aarde.

Foto: Laurence Garvie, Ph.D. /  Met vergunning van US National Science Foundation


Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad