BLOUKRAAN: SA se nasionale voŽl 
Die verbete stryd vir ons 5c-voŽl5c-stuk 

Bloukraan
O
ns nasionale voŽl, die bloukraan (wat slegs in Suider-Afrika in die vrye natuur voorkom), en sy plaaslike familielede, die lelkraan en die mahem, is baie hoog op die lys van voŽls wat beskerming nodig het. Lank verby is die tye toe hulle in hul derduisende op ons vlaktes te sien was. ENGELA DUVENHAGE van Kaapse Natuurbewaring skryf hieronder vir ons van die volgehoue pogings om ons nasionale voŽl, wat ook op op ons 5c-muntstuk verskyn, te red...



TEEN ín rotshang naby Ha Khotso in Lesotho is ín skets van twee bloukraanvoŽls, geteken deur ín lid van ín San-stam wat vroeŽr in diť bergomgewing geleef het. Die San het geglo dat die bloukraanvoŽl eens ín meisie was, in die "voortye", toe diere en voŽls mense was. Volgens hulle was sy die beskermer en oppasser van kindertjies.

In die Xhosa-kultuur word geglo dat as ín jagter een van hierdie grasieuse voŽls doodmaak, ín lid van sy familie kan sterf, en net lede van die Zoeloe-koningshuis mag diť voŽls se lang stertvere in hul hooftooisels dra. Vandag word hierdie voŽls steeds gesien as ín teken van vrede en stabiliteit en is hulle so ín gepaste simbool vir Suid-Afrika as ons land se nasionale voŽl. In die Oos-Kaap is selfs ín dorp, Indwe, na diť grysblou voŽl genoem.

Dit is net in Suider-Afrika waar jy bloukraanvoŽls in die natuur sal sien -Ė nÍrens anders ter wÍreld nie! Ons subkontinent is ook die tuiste van twee ander kraanvoŽlspesies, die mahem met sy goue stralekrans en die hoogs bedreigde lelkraanvoŽl met sy kenmerkende rooi kenflap.

Mahem
BO: Die mahem is die algemeenste kraanvoŽlsoort in Afrika. Sy Afrikaanse naam is afgelei van die geluid, "mahem", wat hy maak.
ēēē ēē ē ē ē ē ē ē ē ē

Lelkraan
BO: Die lelkraanvoŽl (Wattled crane) is Afrika se mees bedreigde kraanvoŽlsoort, met net sowat 13 000 wat nog in vleilandgebiede van Suid-Sentraal-Afrika, EthiopiŽ en die Zambezi-vlakte voorkom. Die lel onder die voŽl se bek rek en krimp as hy kwaad word.

Wees gerus op die uitkyk vir bloukraanvoŽls op die kort grasvelde en geploegde landerye van veral die Wes- en Oos-Kaap, KwaZulu-Natal, Noord-Vrystaat en Gauteng. ín Klein  bevolking woon ook op die Etoshapanne in NamibiŽ.

As jy nog nooit een van hierdie langbeenvoŽls voŽls in lewende lywe gesien het nie, kan jy gerus net in jou beursie loer.  Die bloukraanvoŽl pryk op 5c-muntstukke -- en word selfs soms die vyfsentvoŽl genoem! Hierdie voŽls is gewis meer as vyf sent werd, en word ongelukkig as bedreig beskou omdat hul getalle oor die afgelope dekades so drasties gedaal het.

Daar was ín tyd toe byna 100 000 van hierdie voŽls oor Suidelike Afrika versprei was.

"Sedert die vroeŽ jare tagtig het hul getalle, veral buite die Suidwes-Kaap, met byna 80 persent afgeneem," reken Kevin Shaw, voŽlkundige van Kaapse Natuurbewaring.

Dit is die gevolg van die veranderinge van hul habitat, veral weens boerdery, die versteuring van hul neste, en vergiftiging. Gevalle is al aangemeld waar tot 600 voŽls op een slag vergiftig is, wat gewis ín gevoelige slag is vir ín bevolking wat op sowat 20 000 voŽls wÍreldwyd geskat word. KraanvoŽls kan ook baie seerkry of hulle selfs doodskok as hulle in oorhoofse kragdrade of heinings vasvlieg.

BloukraanLINKS: BloukraanvoŽls is een van vyftien kraanvoŽlspesies wat wÍreldwyd op al die vastelande buiten Suid-Amerika en Antarktika gevind word. Hulle is egter die enigste van diť langbeenvoŽls wat eksklusief in Suider-Afrika woon.
ēēē ēē ē ē ē ē ē ē ē ē

Bewaringslui probeer al jare lank om kraanvoŽls te beskerm. Die Suid-Afrikaanse KraanvoŽlwerkgroep is deur die Trust vir Bedreigde Wildlewe  (Endangered Wildlife Trust) gestig om te verseker dat die nodige navorsing, bewaringsprojekte, voŽltellings en bewusmakingswerk gedoen word. VanweŽ die samewerking tussen boere, provinsiale bewaringsorganisasies soos Kaapse Natuurbewaring en groepe soos die Overberg-KraanvoŽlgroep, die KwaZulu-Natal-KraanvoŽlgroep en die HoŽveld-KraanvoŽlgroep is al baie sukses behaal.

Ons land se wette beskerm alle kraanvoŽls, en daarom mag jy nie een aanhou, doodmaak of sy eiers uithaal sonder ín permit en toestemming van jou provinsiale natuurbewaringsowerheid nie. Betreklik min van hierdie voŽls broei egter in natuurreservate of nasionale parke, en dus is hul voortbestaan grootliks in die geduldige hande van die grondeienaars op wie se plase hulle leef.

 ēēē ēē ē ē ē ē ē ē ē ē

DAAR is darem goeie nuus ook. Die Wes-Kaap raak beslis een van die gewildste kuierplekke vir hierdie elegante voŽls, en veral in die Overberg-omgewing en Swartland is hul getalle besig om toe te neem.

Voordat hierdie streke in graanproduserende gebiede ontwikkel het, was hier nie so baie kraanvoŽls nie, omdat dit vir hulle moeilik was om met hul lang bene deur die kniehoogte-renosterveld te loop, en om tussen die hoŽ bosse na kos te soek. Met die ploeg van lande moes kraanvoŽls in die winter wanneer die koring te hoog geraak het na die kaal braaklande skuif, of heeltemal uit die gebied trek.

Die afgelope paar jaar het die Overbergse boere egter hul boerderymetodes aangepas van ín koring/braakstelsel na ín stelsel van koring/droŽlandweiding, waar lande al om die twee jaar met ůf koring ůf weiding vir skape geplant word. "Dit pas bloukraanvoŽls baie goed, want nou kan hulle trek na die nabygeleŽ lande waar weiding vir skape gesaai is," verduidelik Shaw. ín Verdere bonus is dat die boere hul skape voer, en dat die kraanvoŽls kan saamvreet aan voer wat rondom die krippe val.

Gewoonlik maak groot voŽlsoorte soos die bloukraanvoŽl net een kuiken groot.  "Hier in die Caledon-omgewing is dit egter soos ín kraanvoŽlfabriek.  Ons het al selfs drielinge, wat baie skaars is, gekry," sÍ Shaw.  Oor diť uitsonderlike vrugbaarheid in ín gebied waar so baie broeipare voorkom, skud Shaw maar net sy kop. "Ons weet nie sonder twyfel waarom die broeipare in hierdie omgewing so suksesvol aanteel nie."

KraanvoŽls is goeie voorbeelde van moderne ouers. Albei geslagte help met die bou van ín nes, asook die uitbroei en grootmaak van kleintjies. Gespikkelde roomkleurige eiers, meestal twee op ín keer, word gewoonlik gelÍ in ín vlak nes wat met stoppels en klein klippies omring is. Die eiers broei binne 33 dae uit. Die kleintjies kan eers nŠ drie maande vlieg, en hul ouers versorg hulle byna ín jaar lank voordat hulle vir hulself kan sorg.

Vir die toerismemense van die Overberg is die bloukraanvoŽl ínBloukraan op 'n VN-seŽl besondere simbool, want dis veral in die wintermaande dat jy groot groepe van hierdie voŽls hier sien saamdrom by damme en op geploegde lande. In die somermaande is die bloukraanvoŽls glad nie so sosiaal soos in die winter nie -- inteendeel. Dan sien ín mens net broeipare saam, terwyl dit slegs die voŽls is wat nie broei nie wat in klein troppies saamloop.

ILLUSTRASIE HIERBY: 'n BloukraanvoŽl op 'n seŽl wat in 1997 deur die Verenigde Nasies se Posadministrasie (UNPA) uitgereik is. Dit was 'n deel van 'n reeks seÍls (in verskillende tale) wat bedreigde fauna uitgebeeld het.


BloukraanvoŽls is ín bate -- gee hulle die beskerming en steun wat hulle verdien!


      
     
Nuttige skakels vir nog inligting indien jy internet-toegang het

  • Vir nog inligting oor natuurbewaring klik hier en besoek die webwerf van Kaapse Natuurbewaring.

  • Vir inligting oor kraanvoŽls wÍreldwyd klik hier en besoek die webwerf van die International Crane Foundation.

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad