GrondkorrelDie wonder van
’n korreltjie grond

Glo dit maar... ’n vuurspuwende berg het meegehelp om jou liggaam te vorm! Want niks in ons geskape wêreld is onveranderlik nie...

Verwerking van ’n artikel deur Charles Kingsley in Die Skatkis


V

UURSPUWENDE berge is lewende verskrikkings. Wat se nut kan hulle hoegenaamd hê? As jy nie weet nie, en miskien selfs ’n keer of wat hieroor gewonder het, sal die antwoord jou bes moontlik verras. Vulkane maak talle verskillende dinge—of help om dit te maak—van plofstof tot menslike liggame soos joune!

Vulkaan Etna bars uitMy liggaam die produk van ’n vulkaan? Nooit gesien nie! Só sal baie mense stellig in ongeloof reageer. Goed, dis nie moeilik om te aanvaar dat vuurspuwende berge help om plofstof soos buskruit te maak nie. Swawel, ’n bestanddeel van kruit, is immers ’n deel van vulkaniese uitwerpsels.

Dalk ken jy selfs die verhaal van die onverskrokke Spanjaard wat hom in ’n mandjie in die krater van ’n vuurspuwende berg in Suid-Amerika laat afsak het. Dit was toe sy makkers swawel nodig gehad het om kruit te maak. Hy het van die noodsaaklike swawel van die krater se kranse afgekrap. Maar hoe kan jy nou glo dat jy konsuis van lawa gemaak is? Of dat daar lawa in jou liggaam is?

Hokaai, eers. Só ’n bewering het ons darem nooit gemaak nie! Tog bly dit ’n feit dat vuurspuwende berge tot die vorming van ons liggame bygedra het—iets wat ’n mens met loutere verwondering vervul oor die ondeurgrondelike weë van die Skepper. Dis werklik so dat daar in elkeen van ons stowwe is wat in vergange millennniums uit die gloeiend warm maag van die aarde opgerisp is.

WIE al ooit ’n lawastroom sien vloei het, sal die volgende beskrywing daarvan waardeer: Uit die krater van swart, borrelende aardmassas stort ’n goue rivier wat stadig vloei soos heuning. Die "water" van die rivier is so dik en taai dat groot klippe daarop dryf as jy dit daarin gooi, en soos proppe na die valleie meegevoer word.

Vulkaniese uitbarsting

Geen mens kan selfs ’n oomblik langs hierdie ontsettend warm rivier bly lewe nie. Maar namate dit laer langs die vuurspuwende berg se hang afspoel, verkoel die boonste lae in die koel lug en word dit met kool en as bedek. Soms koek die drywende gemors saam, sodat ’n mens slegs deur die barste die vurige rivier daar onder kan sien vloei. Maar meestal is die bo-drywende goed gebreek en los. Dit rol en gly met krakende geweld oor mekaar.

Vloeiende lawaFoto:  Tom Pfeiffer /  www. decadevolcano. net /  VolcanoDiscovery.com / Vergunning US National Science Foundation

Soos alle riviere vloei hierdie lawastroom ook na laer liggende vlakke. Dit rol deur holtes en vul dit op. Dit sis deur waterstrome sodat die stoom soos rookwalms in die lug opborrel. Soms stort dit oor ’n krans en verander wat voorheen 'n waterval was, in ’n vuurval en vul dit die poel daar onder met blokke verkoelde lawa.

Tuine en landerye word deur die rivier van vuur verswelg. Langsaam maar seker rol die gloeiende lawa daaroor en verbrand alles in sy pad. Huise word verpletter, woude aan die brand gesteek en die gas en vog in die boomstamme word sissend die lug ingeblaas.

Eienaardig genoeg word sulke brande dikwels gestig sonder dat die gloeiende lawa die bome self bereik. Dit vloei om die stamme en steek die bome deur sy hitte aan die brand totdat net swart stompe oorbly. Maar die vog wat in die vorm van stoom uit die bome kom, blaas so hard teen die lawa aan dat dit nooit aan die stam self raak nie. Net ’n ronde gat bly in die middel van die lawa oor waar die boom voorheen gestaan het.

Partykeer spoeg die lawa ook stromende vuur tussen die takke van die bome in, wat dan later soos linte van kool en as bly hang. Maar die stomende vog uit die takke keer dat die stromende vuur dit heeltemal verbrand. Gewoonlik word net die bas verskroei.

SULKE swart, vernietigende massas wat langs die hange van ’n vuurspuwende berg afrol... elke waarnemer sal moet saamstem dit die aakligste en onvrugbaarste skouspel op aarde is. Maar wie ook al die planteweelde en suksesvolle boederybedrywighede teen die hange van ’n vulkaan aanskou het, sal ook weet watter fantastiese rykdom daar in vulkaangrond skuil. Om die waarheid te sê is hierdie grond  (wat vroeër lawa of as was) gewoonlik van die vrugbaarste ter wêreld.

Op die eiland Madeira is die bogrond byvoorbeeld so dun dat ’n mens skaars vyf tot agt sentimeter daarin grawe voordat jy op die soliede lawarots afkom. Partykeer vind ’n mens nog harder swart glas wat die vulkaan gevorm het  -- dieselfde swart glas waaruit die ou Mexikane eeue gelede hul swaarde en pyle gevorm het omdat hulle geen staal gehad het nie. En tog is hierdie grond so vrugbaar dat die wingerde waarvan die beroemde Madeira-wyn gestook word, so welig soos onkruid groei. Die wondere van die natuur ken inderdaad geen perke nie.

Diep onder die aarde, onder die wortels van die berge, is Moeder Natuur gedurig besig om, soos ’n chemikus in sy laboratorium, al die rotse saam te smelt wat die afwerpsels van die ou wêrelde is. As hulle altyd diep onder in die ingewande van die aarde gebly het, sou hulle geen waarde hoegenaamd gehad het nie. Maar in die oop wêreld is hulle van onskatbare diens vir die mens.

Jaar ná jaar—deur die verspoelende werking van die reën en riviere en die onnadenkende optrede van die mens—spoel miljoene tonne vrugbare aarde see toe. Indien ons hierdie goeie grond behou het, sou soveel meer plante en bome kon gegroei en kos vir mense en diere kon voortgebring het.

Maar gelukkig vir die aarde se lewende wesens is die natuur onophoudelik besig om die nimmereindigende verlies bo op die planeet aan te vul. In die ingewande van die aarde word eenstryk gewoel en gewerskaf. Die resultaat is die vuurspuwende berge, wat nuwe grond as ’t ware soos bemesting vir die bo-kors van die aarde uitstort. Só word die krag van die bo-laag van die grond waaruit ons leef, gedurig aangevul en versterk.

In hierdie lawarots en -as wat die natuur van diep uit die aarde uitspoeg, is daar sekere bestanddele waarsonder die mens nooit sal kan bly lewe nie—waarsonder geen koringstoel of mielieplant of graspolletjie ooit sal kan groei nie.

Sonder potas, sonder magnesium (wat altwee in ons bloed voorkom), sonder die silika wat die stamme van koring en van gras versterk sodat hulle hard is en regop kan staan; en waarskynlik sonder die koolsuurgas wat uit vuurspuwende berge kom, deur die blare van plante opgeneem word en dan, deur die geheimsinnige werkinge van die natuur, tot soliede hout verwerk word— sonder al hierdie dinge, en nog veel meer, wat almal uit vuurspuwende berge kom, kan hierdie pragtige aardbol van ons nooit voortbestaan nie.

Natuurlik is die lawa hard en bar kort nadat dit afgekoel het. Maar die natuur bring dadelik sy wondergraaf —die reën—te voorskyn. Jaar ná jaar, eeu ná eeu, spit en bewerk hy daardie harde, barre rots totdat dit in die vorm van vrugbare bemesting oor die grond versprei is. As die natuur dus soms ru en vernietigend te werk gaan om verlore krag aan die aarde terug te gee, is hy terselfdertyd ’n wonderlik hulpvaardige werker.

DINK nou aan die merkwaardige feeverhaaltjie—elke woord die reine waarheid—wat ’n mens sal kan vertel oor die avonture van een greintjie potas of enige ander mineraal, so groot soos 'n speldekop, in die verwoestende lawastroom wat hierbo beskryf is.

Dink daaraan hoe dit begin—as gesmelte rots diep in die maag van die aarde; hoe dit dan opgeruk en oor die aarde uitgewerp word; hoe die reën deur al die eeue daarop neergiet en telkens die krag van die greintjie potas wegspoel en stadig laat deursypel na die wortels van ’n groot boom.

Dink hoe dit deur die wortels in die stam van die boom opgeneem word en die volgende jaar tot kosbare hout verhard; hoe die boom later afgekap en in die vorm van houtblokke in die wintermaande in ons kaggels verbrand word.

Daar, tussen die as, lê die greintjie potas nou. Saam met die as word dit uitgeskraap en oor die grond uitgestrooi. Daar spoel die reën dit in die aarde terug en neem die wortels van die een of ander plant dit op sodat dit nogmaals, ná al die avonture, weer plantaardige stof is.

En dan kom ’n konyntjie, vreet die plant en die swerwende greintjie word deel van die konyntjie. Maar op ’n goeie dag skiet ’n wrede valk op die arme konyntjie af en verslind dit. ’n Boer skiet die valk. Dodelik gekwes val dit in ’n rivier en word na die see meegevoer. Daar ontbind die liggaam van die valk en die greintjie potas sink andermaal in die seewater af en word deel van die modder op die seebodem.  
 

Seebodem

Foto: OAR / National Undersea Research Program

En nou, eindig die omswerwinge van die greintjie daar? Moenie glo nie! Niks op aarde bly in dieselfde vorm voortbestaan nie. Daardie greintjie kan dalk honderd of duisend jaar op die seebodem bly lê, maar die dag kan eindelik aanbreek wanneer die magte van die natuur andermaal begin werk.

Langsaam maar seker, deur al die vlietende eeue heen, sak die een modderlaag op die ander neer. Deur die swaar gewig, of miskien vanweë die hitte binne-in die aarde, verander daardie modderlae tot harde rots. Ná eeue kan die natuur dalk besluit om daardie rots weer te smelt en uit te blaas. Deur die bek van ’n vuurspuwende berg skiet daardie greintjie weer die lug in, waar dit opnuut die ou proses sal deurmaak en ons aarde sal bevrug soos dit duisende jare tevore gedoen het.

Die natuur kan baie soorte dinge uit dieselfde materiaal vervaardig. Dit kan die greintjie só verwerk en omvorm dat dit deel van ’n kosbare edelsteen word. Die mens kan dit dalk uit die rots kap of in ’n rivierbedding uitsif, dit poleer en monteer sodat dit eendag in die pragtige ring aan ’n vrou se vinger pryk.

Dink weer na oor hierdie wonderbaarlike proses: vuur verander die steen—die steen word grond—die grond voed die plant—die plant voed die dier—die dier keer terug tot die aarde—die aarde versteen tot klip— en die klip word gesmelt deur vuur. Só gaan die proses onafgebroke voort

Só gebeur dit elke dag, en só moet dit gebeur. Want elke ding wat gebore of geskape word, verander deur die tyd en sterf op sy tyd totdat die Laaste Dag van hierdie nietige aardbol eendag sal aanbreek.

Só verander alle dinge en kom tot ’n einde. Só moet ons liggaam ook verander en sterf—maar nie ons nie. Want aan ons sterflike liggaam het die Almagtige Vader ’n Siel gegee. Oor daardie siel het al die merkwaardige magte van die natuur geen seggenskap nie. Want die Siel is nie soos die liggaam aan tyd en ruimte gebonde nie en verdwyn dus ook nie in tyd en ruimte nie.

Die siel leef ewig voort, want ons is kinders van die Lewende God wat aan elkeen van ons ’n verganklike, vleeslike liggaam gegee het, maar aan elkeen ook sy onverganklike bestaan in die Hiernamaals sal skenk.

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad