ē  Masels  ē  Pampoentjies
ē  Rubella (Duitse masels)  ē  Waterpokkies

 

Kindersiektes

Kwale, kwessies en kwellings

 

ín Gesonde klein grootogie


Kinders soos die patroontjie hierbo het stellig vandag rede om gelukkig te wees. As ín mens byvoorbeeld dink aan die duisen­de kinders wat vroeŽr in Suid-Afrika aan masels dood is, moet dit ín mens tot groot dankbaarheid stem dat ons in ín tyd lewe waarin die mediese wetenskap baie meer gevorderd is...

 

Foto: U.S. Centers for Disease Control and Prevention

D

IE driejarige klein Sanmarie is erg siek en haar ma en pa is doodbekommerd. Hulle begryp nie mooi waarom sy so knieserig en koorsig is nie, en donkeraand voel hulle baie onrustig omdat die naaste dokter bra ver is.

 

Dis maar soos verantwoordelike ouers is. Hulle sal altyd besorg wees oor hul brose spruite. Die groot probleem is dat babas, peuters en kleuters des te vatbaarder vir aansteeklike siektes is omdat hul immuunstelsels nog besig is om te ontwikkel. Boonop kom hulle dikwels in aanraking met ander kinders wat dalk aansteeklike siektes onder lede het. En op die koop toe het veral die heel kleintjies nog nie juis ín besef van higiŽne nie en dink hul niks daarvan om hul vuil vingertjies in hul monde te druk nie.

 

Dit is dus nie verbasend dat die gemiddelde voorskoolse kind heelpartyótot tienó aansteeklike siektes in ín jaar kan opdoen nie. Gelukkig vir klein Sanmarie en baie van haar portuuurtjies sal hulle minder vatbaarder wees vir sulke siektes wanneer hulle die dag oud genoeg is om skool toe te gaan.

 

Benewens olikhede weens inflammasie, verkoues, onverdraagsaamheid teenoor sekere kosse, allergieŽ en wat nog alles, kan kinders ook aansteeklike siektes soos pampoentjies, masels, rubella (beter bekend as Duitse masels) en waterpokkies kry.

 

Die potensieel dodelike en verlammende polioóook kinderverlamming genoemówat een van die meeste gevreesde siektes van die twintigste eeu was, is genadiglik hokgeslaan. Die eerste geslaagde entstof daarteen is in 1952 deur die Amerikaanse navorser en viruskundige Jonas Salk ontwikkel. Daarna het die getal poliogevalle op aarde, na vertel word, van baie honderdduisende per jaar tot net omtrent eenduisend tans gekrimp.

 

Inentings teen van die ander kindersiektes is ook lankal geredelik beskikbaar en die bekende drie-in-een-immunisering teen masels, pampoentjies en rubella het al jare lank sy doeltreffendheid bewys. Dit staan bekend as die MMR-entstof, na die Engelse woorde Measles, Mumps en Rubella.

 

Dis van groot belang dat daar betreklik onlangs ín yslike bohaai in Brittanje losgebars het op grond van bewerings dat die MMR-entstof dalk onder meer outisme by kinders kan veroorsaak. Die vrese blyk toe ongegrond te wees, ten minste volgens kundige navorsing, veral as ín mens die gewaande gevaar sou opweeg teen die feit dat derduisende kinders reeds die traumas van sulke kindersiektes gespaar gebly het en dat baie lewens dus ook as gevolg daarvan gered is. Talle Britte het egter nie meer hul kinders laat inent nie en die gevolge kan rampspoedig wees.

In Suid-Afrika was die meeste ouers onbewus van die drama of hulle het hulle eenvoudig nie aan die bangmaakstories gesteur nie, het die koerant Beeld op 23 Maart  2009 berig. Sedert 2002 het die Suid-Afrikaanse staatsektor jaarliks minstens 80% van ons kinders onder een jaar volledig ingeŽnt.

Al hierdie babas is teen masels en ander gevaarlike siektes geÔmmuniseer, maar die MMR word nie in ons staatsektor gebruik nie. In die Noord-Kaap en Wes-Kaap is meer as 98% kinders in 2006 gedek en in Gauteng minstens 91%. Vir masels is dŪt vlakke waarvan Brittanje nou net kan droom, aldus Beeld.

As ín mens elders lees van die duisende Boerekinders wat langer as ín eeu gelede in die Anglo-Boereoorlog in die Britse konsentrasiekampe dood isóbaie van hulle weens maselsómoet dit ín mens tot groot dankbaarheid stem dat ons in ín tyd lewe waarin die mediese wetenskap baie meer gevorderd is.

 

Masels, pampoentjies, rubella, waterpokkies... in hierdie artikel word diť kindersiektes een vir een bekykÖ.

Kind met masels

 

LINKS: ín Kind met masels, ín baie ernstige kindersiekte.

Foto : Barbara Rice / NIP / U.S. Centers for Disease
Control and Prevention
 

Masels

HOEWEL entstof vry algemeen beskikbaar is in ontwikkelde gebiede, eis masels steeds jaarliks die lewe van sowat ín miljoen van die aarde se kinders. Ook in Suid-Afrika is dit nog glad nie uitgeroei nie en bly dit verantwoordelik vir ín aantal jaarlikse sterftes.

 

Die siekte word deur ín virus veroorsaak wat die asemhalingstelsel besmet. Verspreiding vind plaas waar uitgehoeste of uitgenieste vogdruppels ingeasem word, asook deur regstreekse aanraking of soene.

 

ín Tipiese vroeŽ simptoom is klein wit vlekkies wat soos soutkorreltjies lyk, wat aan die binnekant van die wange voorkom. Hulle staan bekend as Koplik se kolle. Ander vroeŽ simptome is hoofpyn, koorserigheid, ín loopneus, ín skor hoes en bes moontlik konjunktivitis (ontsteking van die bindvlies van die ooglid), wat die oŽ rooi en ligsku maak. Die pasiŽntjie voel vier dae lank erg verkoue.

 

Op die vierde of vyfde dag verskyn die uitslag. Daar is klein, rooi en opgehewe vlekkies agter die ore, op die voorkop en in die nek wat na die res van die liggaam versprei. Die kleur verdiep en die vlekke vloei plek-plek saam om ín opgehewe rooi kors te vorm. Die oŽ is nou bloedbelope en kan nie lig verdra nie. Behalwe dat hulle ín slymerige hoes en ín hoŽ koors het, kan jong kinders soms veral van maagpyn kla.

 

Dit is nie soseer die masels self nie, maar die neiging van pasiŽnte om komplikasies soos onder meer longontsteking en selfs ontsteking van die harsings (ensefalitis) te ontwikkel, wat dit so ín gevaarlike siekte maak. Daar moet nooit vergeet word dat dit inderdaad dodelik kan wees nie.

 

ín Mens kan op enige ouderdom masels kry, maar dit kom veral voor by klein kindertjies  tussen een en vier jaar. PasiŽnte kan ander met die virus besmet van sowat twee tot vier dae voordat die uitslag verskyn tot min of meer vier dae daarna. Dit is dus gebruiklik om kinders omtrent tien dae vandat hulle begin siek word het af te sonder van maatjies wat nie geÔmmuniseer is nie. Ongelukkig is masels egter op sy aansteeklikste voordat daar ín uitslag is. Die gevolg is dat pasiŽnte die siekte versprei voor iemand nog weet dat hulle dit onder lede het.

 

ín MaselspasiŽnt kan tuis gehou word, maar ín dokter moet geraadpleeg word om die diagnose te bevestig en om te sÍ hoe die pasiŽnt behandel moet word. Pyn- en koorswerende strope soos parasetamol en baie vloeistof kan tuis aan die pasiŽnt gegee word, maar waar diť in die hospitaal opgeneem word, kan die toediening van teenvirale middels nodig wees.

Kind met pampoentjies

 

BO: Dik van die pampoentjies en letterlik keelvol vir die siekte.

 

Foto: PHIL / U.S. Centers for Disease Control and Prevention

 

Pampoentjies

PAMPOENTJIES sou ín bra koddige siekte genoem kon gewees het, as dit nie was dat ín mens nooit met enige siekte behoort te spot nie. Die pasiŽnt se gesig swel so op dat dit soos ín pampoen lyk, en ongevoelige mense is dan geneig om ín te lag omdat die persoon nou so ďsnaaksĒ voorkom.

 

Volgens ín ander beskrywing lyk die persoon weer onmiskenbaar soos ín hamster (wat die diagnose baie maklik maak).

 

Intussen voel die pasiŽnt egter behoorlik oes, indien nie ellendig nie. Die opgeswelde kliere maak dit moeilik om te praat, eet en drink, selfs net om die mond oop te maak. Dis ín pynlike beproewing, en suur en speseryagtige kosse maak dit selfs pynliker.

 

Danksy die drieledige MMR-immunisering, waarna vroeŽr in hierdie artikel verwys is, is pampoentjies darem tans heelwat skaarser as in ouma en oupa se tyd toe dit baie algemeen was.

 

Die pampoentjiesvirus word oorgedra in die vogdeeltjies wat deur die gehoes en genies van ín geÔnfekteerde in die lug uitgestrooi word. Dit word ook deur regstreekse kontak oorgedra.

 

ín Sewentigjarige oom se bydrae tot hierdie artikel is ín vertelling van hoe hy as jong knaap in die 1940ís pampoentjies gekry het: ďMy ouer broer het die siekte gehad, en ek moes sorg dat ek nie naby hom kom nie en altyd net in die deur van die siekekamer bly staan wanneer ek met hom praat. Toe, eendag, vra hy dat ek vir hom ín ballon by ín winkel moet gaan koop. Ek het so gemaak, in die deur stelling ingeneem en die ballon na sy bed gegooi, as ek reg onthou. Hy het die ballon opgeblaas, maar toe ontsnap die wind daaruit en dit trek, woerts!, soos ín projektiel deur die lugóen land weer binne my bereik. En toe blaas ek ook die ballon op...Ē

 

Die inkubasieperiode van pampoentjies (tydperk van die blootstelling af tot die verskyning van die simptome) is twaalf tot op die meeste sowat dertig dae, en pasiŽnte kan ander mense aansteek van tot sewe dae voordat en tot sewe dae nadat hul kliere begin opswel. Daar is ín deegagtige geswel van een of altwee die wange voor en onder die ore. Die pasiŽnt voel knieserig en het koors.

 

As kindersiekte is pampoentjies in die reŽl nie gevaarlik nie, maar waar komplikasies intree, kan dit ernstig wees, veral by ouer kinders en grootmense. Sů kan die geslagskliereótestikels by mans en ovaria by vroueóaangetas word. By mans word gewoonlik darem net een testikel geraak, maar daar is ín pynlike swelling wat baiemaal deur ín wegkwying van die klier gevolg word. Die aantasting van die testikel(s) kom voor by een uit vier mans wat nŠ puberteit pampoentjies kry. Inflammasie van die ovaria by vroue kan weer tot steriliteit lei.

 

Nog baie ernstige moontlike komplikasies by pampoentjies is harsingontsteking (ensefalitis) en harsing-en-rugmurgvlies-ontsteking (meningitis).

 

PasiŽnte met pampoentjies moet in die bed bly en vloeibare kos (lig, ongegeur en nie suur nie) ontvang. Raadpleeg jul dokter. Gee pynstillers soos nodig en sorg dat die kind baie water drink, maar vermy vrugtesap. Die goeie nuus is dat die meeste kinders van pampoentjies herstel sonder enige langdurende nagevolge. Moet egter nie skroom om die dokter te ontbied as die kind siek bly en daar enige tekens van of vermoedens omtrent komplikasies is nie.

Rubella (Duitse masels)

JONG kinders wat die virussiekte Duitse masels kry, is in verreweg die meeste gevalle nie erg siek nie en herstel gewoonlik sonder enige komplikasies. Daar is so twee tot vyf dae lank ín uitslag van opgehewe pienk vlekkies aan die gesig en lyf, wat saamgaan met hoofpyn, seerkeel, lusteloosheid en vergrote limfkliere agter die ore en in die nek. Daarna is die kind dikwels weer op en wakker.

 

Die groot gevaar lÍ egter daarin dat die siek kind swanger vroue kan aansteek. As ín vrou in die eerste drie maande van haar swangerskap deur die rubellavirus geÔnfekteer word, kan die gevolge hartverskeurend wees vir haar ongebore baba.

 

Die kind kan blind of gesigsgestremd gebore word, doof wees, aan hartgebreke ly en/of ín klein koppie hÍ.

 

Indien ín verwagtende vrou Duitse masels kry, word baiekeer selfs oorweeg om die swangerskap te beŽindig. Dit word as baie goeie raad beskou om meisies voor hul vrugbare jare teen die siekte te laat inent of, waar dit nie moontlik is nie, hulle doelbewus die siekte te laat aansteek.

 

Die stryd om Duitse masels op die aarde uitgewis te kry, word dus nie soseer gevoer om jong kinders daarteen te beskerm nie, maar eerder om keer dat weerlose fetusse daardeur gedoem kan wees tot ín latere lewe van gestremheid.

 

Kind met Duitse maselsREGS: Die uitslag van rubella (ook bekend as Duitse masels) op die rug van ín jong kind.

 

Foto: PHIL / U.S. Centers for Disease Control and Prevention

 

 

Onder die uiters skaars komplikasies van Duitse masels by kinders is ontsteking van die harsings (ensefalitis) en miokarditis (hartspierontsteking). Ouers moet die huisdokter ontbied indien hulle Duitse masels by kinders vermoed en hulle nie na die dokter se spreekkamer neem nie, want daar bestaan ín wesenlike gevaar dat hulle swanger vroue daar met die virus kan besmet.

 

Die inkubasieperiode van Duitse masels, dit wil sÍ die tyd van die aanvanklike blootstelling totdat die uitslag verskyn, is normaalweg 14 tot 21 dae. Kinders moet in die klompie dae waarin die siekte hom uitwoed gewoonlik net rustig gehou word, baie vloeistof inkry en, indien nodig, vir koorsigheid behandel word. Dit kan gedoen word met iets soos parasetamol, maar nie met aspirien nie, omdat diť weer ander probleme kan laat ontstaan.

 

Kind met waterpokkies


BO: ín Klein kindjie met die letsels van waterpokkies aan die gesig.


Rande afgesny van oorspronklike foto deur Thomas Netsch,
wat dit by Wikimedia Commons op die wÍreldwye web tot openbare besit verklaar het (ďreleased into the public domainĒ)

 

Waterpokkies

DIT is ín interessante, maar onaangename feit dat daar twee siektes is wat deur die virus Varicella zoster veroorsaak word. Die een siekte is waterpokkies, ín bekende kinderkwaal. Die ander is gordelroos, wat meestal mense bo vyftig jaar aantas en waarvan die frekwensie toeneem namate mense ouer word.
 

GordelroosREGS: Gordelroos aan die gesig.
Die pasiŽnt se ooglede is ook geswel
.

 

Foto: U.S. Centers for Disease Control and Prevention

 

 

 

Waterpokkies is genadiglik nie naastenby vergelykbaar met die gevreesde pokke nie. Pokke is deur die twee virus-variante Variola major en Variola minor veroorsaak. Dit was ín uiters gevaarlike en dodelike siekte, wat die mensdom millenniums lank geterroriseer het en byvoorbeeld die Khoikhoi in Suid-Afrika so uitgedun het dat hul kultuur vernietig is.

 

Danksy intensiewe wÍreldwye inentings kon egter in Desember 1979 aangekondig word dat pokke heeltemal uitgewis isódie enigste aansteeklike menslike siekte wat nog ooit van die aangesig van die aarde weggevee is. Daar is nog slegs van die virusse in laboratoriums. Die skrywer van hierdie artikel, en baie ander mense, dra vandag nog destyds se entmerke teen pokke aan die bo-arm.

 

Kind met die eens gevreesde pokkeLINKS: Diep gegraveerde letsels bedek omtrent die hele liggaam van hierdie slagoffertjie van pokke... die verskrikking wat danksy intensiewe wÍreldwye inentings op die aarde uitgewis is en waarvan daar nog slegs virusse in laboratoriums bestaan.

 

    Foto: U.S. Centers for Disease Control and Prevention     

 

Waterpokkies is, veral by kinders jonger as tien, gewoonlik nie ín siekte waaroor ouers verskriklik bekommerd hoef te wees nie. Dit is ook die melktand-brigade wat die meeste daardeur geteister word, maar die knieserigheid en koors duur maar so 24 uur.  In een uit tien gevalle is die siekte so lig dat dit nie eens opgemerk word nie.

 

Maar vir ouer kinders en volwassenes kan waterpokkies ernstiger wees. Hoogswanger vroue sonder die nodige immuniteit moet kinders met die siekte vermy omdat hulle gordelroos kan opdoen. Veel erger nog: in die eerste 28 weke van swangerskap kan ín verwagtende vrou wat nie immuun teen waterpokkies is nie en die siekte kry, ook die fetus daarmee besmet. Die gevolge vir die ongebore kindjie kan wissel van onderontwikkelde tone en vingers tot ín reeks ander ernstige en tragiese afwykings.

 

Net soos by pokke is daar ín kenmerkende veluitslag by waterpokkies, maar die letsels is oppervlakkig en glad so nie so diep in die vel ingegraveer as by pokke nie. Dit bestaan uit pienk knoppies wat later in waterblasies en nog later in irriterende rofies verander wat kwaai jeuk. Die uitslag is meestal aan die romp, maar kan oral op die liggaam voorkom, selfs op die kopvel en mond. Die uitslag kan aansteeklik wees totdat al die sweertjies heeltemal tot rofies omgevorm is, maar ín kind hoef gewoonlik nie langer as vyf dae uit die skool gehou te word nie.

 

Die inkubasieperiode by waterpokkies is 14 tot 24 dae. Dit word aangesteek deur vogdruppeltjies of kontak met ín siek mens of met dinge wat byvoorbeeld aan sy persoon was. Dis interessant dat waterpokkies ook by groot ape soos sjimpansees en gorillas voorkom.

 

Kinders met waterpokkies het gewoonlik weinig meer as rus en baie vloeistowwe nodig. Parasetamol kan die koors afbring en ín antihistamienroom kan die gejeuk verlig.

 

By gordelroos stem die veluitslag ooreen met diť by waterpokkies, maar dit is gelukkig nie so aansteeklik nie. Dit is ook beperk tot dele van die liggaam. Gordelroos kom voor waar sekere oorblywende Varicella zoste-virusse as gevolg van waterpokkies in die kindertyd as ít ware rustend in die liggaam voortlewe en miskien eers dekades later weer aktief raak wanneer die liggaamsweerstand laag is.

 

Praat van ín skadelike ding in die jeug wat ín mens in die oudag weer inhaal...

Belangrik: Die inligting in hierdie artikel is slegs toeligtend en bedoel vir gebruik in onder meer skoolprojekte. Dit moet nie gebruik word om enige van die genoemde siektes self te diagnoseer en van kundige mediese hulp te vergeet nie. Elke mens is uniek en in baie gevalle sal slegs jou huisdokter of ín ander opgeleide medikus die korrekte diagnoses kan doen.

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad