Hoefdiere (1): Primitiewe hoefdiere:
Olifant, dassie, erdvark, sireniŽr

  Glo dit, my neef is
ín
olifant!
 

  Dassie

Kan dit waar weesódie dassie (foto BO) ín nabye familielid van die olifant en die erdvark? En dat hierdie nederige ou kransdiertjie boonop verlangs verwant is aan die perd? In hierdie eerste artikel oor hoefdiere kyk ons na die sogenaamde primitiewe hoefdiere... ín bra onverwagte kombinasie van op die oog af heeltemal verskillende soogdiere...

Krediet: gewysigde foto van oorspronklike deur
Gary M. Stolz / U.S. Fish and Wildlife Service

Klik hier onder op die skakel na die afdeling van jou keuse:

  

(1) Primitiewe hoefdiere: Olifant, dassie, erdvark, sireniŽr
(2) Onewetonige hoefdiere: Perd, esel, sebra, renoster, tapir
(3) Ewetonige hoefdiere (i): Bovidae: Beeste, skape, bokke, antilope
(4) Ewetonige hoefdiere (ii): Hert, bisamhert, gaffelbok, kameelperd
(5) Ewetonige hoefdiere (iii): Seekoei, vark, pekari, kameel, kameelskape

D

AAR was eenmaal ín jong olifantwyfie genaamd Sadie wat geleer is om toertjies vir ín Amerikaanse sirkus te doen. Trap hier, trap daar. Slurp sus, slurp sů. Maar toe kom die stomme dier by ín punt waar sy glad nie kan begryp wat van haar verwag word nie.

Sy het uit die oefen-arena probeer ontsnap, dog haar meedoŽnlose afrigters het haar teruggejaag. Kom, simpel Sadie, moet nou nie so steeks wees nie, hoor jy!

Waarop Sadie gaan lÍ en, tot haar afrigters se verbasing, verdrietig aan die huil gegaan het. ďSy het daar op haar sy gelÍ,Ē het een van die mans later vertel, ďmet die trane wat van haar gesig afgestroom en snikke wat haar reuse-liggaam laat sidder het.Ē

Die arme Sadie. ín Mens moet hierdie die staaltjie miskien maar met ín korreltjie sout neem. Daarteenoor is daar al talle kere berig van olifante wat regtig baie menslik opgetree het.

Jagters beweer hulle het al gesien hoe gekweste olifante weggehelp word deur ander wat hulle aan weerskante stut. In 1951 het ín Johannesburgse koerant berig dat ín man gesien het hoe ín olifanttrop ín graf grawe vir een van hul makkers wat gevrek het...

Menslik soos hulle soms straks handel, hoort olifante tot ín groep wat die primitiewe hoefdiere, of Paenungulata, genoem word. Daar is vier afsonderlike ordes: olifante (orde Proboscidea); dassies (orde Hyracoidea); erdvarke (orde Tubulidentata); en sireniŽrs (orde Sirenia).

ín Bra onverwagte kombinasie, sou ín mens wel kan sÍ. Op stuk van sake lyk hierdie diere almal verskillend en het hulle heeltemal uiteenlopende gewoontes. Dassies het kloue en nie hoewe nie en sireniŽrs, wat in die water woon, het spaanagtige voorste ledemate en glad geen ledemate agter nie.

Nog vreemder is dat hierdie diere hoegenaamd aan die hoefdiere verwant is. Hoewel oiifante nie werklike hoewe het nie, glo wetenskaplikes egter dat hulle en die ware hoefdiere neefs is.

In hierdie eerste artikel oor hoefdiere word die primitiewe hoefdiere van naderby beskou.

Olifant en kalfie

BO: ín Olifant en kalfie.

Foto: U.S. Department of the Interior

Olifant
ē  Kyk ook die volledige Mieliestronk-artikel oor die olifant

 

ďOLIFANT, jou reuse≠dier... die mense lag vir hul plesier. . want waar het jy al ooit gehoor... van ín stertjie van agter en ín STERT van voor?!Ē

 

Deur diť kleuterrympie het ons hulle van kleintyd af leer ken, en vandag is hulle steeds vir ons geen onbekendes nie. Die olifante van Addo, die einste slurpkolosse van die Krugerwildtuin, die legendariese bosknewels van die Knysnawoudóhulle is immers eie aan Suid-Afrika.

In werklikheid is daar drie olifantspesies wat vandag lewe, en hierdie drie tipes is die skamele oorblyfsel van ín enorme meer as seshonderd olifantagtige soorte wat volgens geleerdes reeds by tye die aarde bewoon het.

Die oorlewendes is die Indiese olifant of Asiatiese olifant (Elephas maximus), die Afrika-bosolifant of savanne-olifant (Loxodonta africana) en die Afrika-woudolifant (Loxodonta cyclotis).

Die Afrika-bosolifant het groter ore en ivoortande as sy Indiese eweknie, asook ín skuins voorkop en twee vingeragtige ďlippeĒ vooraan die slurp, teenoor die een lip van die Indiese olifant.

Slegs die Indiese olifantbul het ivoortande, terwyl die bosolifantkoei van Afrika ook sulke tande het.

 

Die twee Afrika-spesies is tog onlangs nog as een spesie geklassifiseer en talle bronne maak dus nog nie die onderskeid nie. Maar omdat hierdie soorte wel van mekaar verskilóen die verskille inderdaad deur DNA-toetsing bevestig isó word hulle deesdae as twee afsonderlike spesies erken.

 

Die Afrika-woudolifant verskil onder meer van die Afrika-bosolifant deurdat hy ín lang, smal onderkaak het, teenoor die bosolifant se kort, breŽ onderkaak. Sy is ore is ook gerond, waar die bosolifant se ore meer gepunt is. Daarbenewens is die woudolifant se ivoortande aansienlik kleiner.

(Verskeie ander diere soos seekoeie, narwalle, spermaceti-walvisse en walrusse het ook ivoortande. Hierdie ivore het soortgelyke fisiese eienskappe as diť van olifante. Talle plastiek-plaasvervangers vir ivoor is al ontwikkel.)

 

Dassie op Tafelberg


BO: ín Dassie tussen die rotse op Tafelberg in die Kaap.

 

Foto: Anthony Steel,

wat dit in die Wikipedia-ensiklopedie op die wÍreldwye web tot openbare
besit verklaar het (ďreleased into the public domainĒ)

 

Dassie

RAAR maar waar, die dassie en die olifant is blykbaar hegte familieónader verwant aan mekaar as aan enige ander diere.

Maar as ín mens die dassie bekyk, lyk hy eerder na ín kruising van ín aardige klompie diere. Sekere van sy bene en sy brein kom wel ooreen met diť van die olifant, maar dan is party van sy tande soos diť van ín renoster en ander soos ín seekoei sín. Sy maag is weer soos diť van ín perd.



In die agttiende eeu is die dassie selfs as ín soort marmotjie geklassifiseer.

Dassies is boorlinge van Afrika, ArabiŽ en AsiŽ. Hulle is baie skugter, en kan blitsig na hul skuilings padgee. Boomdassies hou in gate in bome, klipdassies tussen klippe.


Erdvarke

 

BO: ín Ilustrasie van erdvarke.

 

Krediet: Freeclipartnow.com / Public Domain Image
Dieselfde illustrasie is ook verkrybaar by die webwerf van Karenís Whimsy

 

Erdvark

HOEWEL die erdvark baie soos ín miervreter lyk, is hulle glad nie familie nie. ín Besonderse eienskap van die erdvark is dat hy geen voortande het nie, en bioloŽ het hom eers, saam met die armadille en luiaards, in die orde Edentata (die tandeloses) geplaas.

Maar hy het nou sy eie orde, waarvan die naam op ín dier met buistande dui, vanweŽ die smal buise wat deur sy tande loop.

Die erdvark kom in die meeste dele van Afrika suid van die Sahara voor, maar hy is ín nagdier, uiters ontwykend en word selde deur die mens gesien. Hy kry sy naam van sy ronde, varkagtige snoet.

Met sy kragtige kloue skeur hy termietneste oop wat so sterk is dat ín mens hulle nie eens met ín pik kan oopkloof nie. Die erdvark haal dan die skarrelende termiete met sy gryptong uit hul tonnels.


SireniŽrs
ē  Kyk ook Mieliestronk se Laslappie-artikel oor manatees en doegongs

IN Homerus se epiese gedig die Odyssee word die hoofkarakter Odysseus gewaarsku teen die sirenesóseenimfe wat deur hul bekoorlike sang matrose sou lok en hul skepe op die rotse sou laat vergaan.

Baie mense dink die legendariese sirenes het dalk hul oorsprong in die manatees en doegongs, oftewel sireniŽrs, gehad. Wat laasgenoemde se lelikheid en gegrom met verleidelike en lieflike sang gemeen het, moet egter nog verduidelik word!

 

ManateeREGS: Hierdie sagmoedige manatee woon in die warm waters naby die suidooskus van Amerika. ín Volwassene kan tot omtrent 3,5 meter lank word en skuins duskant 1400 kilogram weeg.

 

Krediet: U.S. Environmental Protection Agency



SireniŽrs is doodgoeie dieresiele, dalk die mins aanvallende soogdiere op aarde. Met hul breŽ, gerimpelde steekhaar-snoete, smal, versonke oŽ en vet liggame swem hulle lui-lui deur vlak kuswaters, strandlagunes en riviere. Hulle is nuuskierige agies, wat dinge soos vissersbote kan ondersoek deur op hul krom sterte onder die water te ďstaanĒ met die kop en skouers bo die oppervlak.

Doegongs word in die tropiese en subtropiese dele van die Stille Oseaan aangetref, manatees in die Karibiese en Atlantiese streke van die Amerikas.

 

DoegongsLINKS: Doegongs.
 

Krediet: Marine Mammal Commission / U.S. Gov.


Groot troppe van die sireniŽrs het eenmaal die seŽ deurkruis, maar hulle is geweldig uitgedun, onder meer deur jagters wat agter hul vleis, leer en olie aan was.

 

Klik hier onder op die skakel na die afdeling van jou keuse:

  

(1) Primitiewe hoefdiere: Olifant, dassie, erdvark, sireniŽr
(2) Onewetonige hoefdiere: Perd, esel, sebra, renoster, tapir
(3) Ewetonige hoefdiere (i): Bovidae: Beeste, skape, bokke, antilope
(4) Ewetonige hoefdiere (ii): Hert, bisamhert, gaffelbok, kameelperd
(5) Ewetonige hoefdiere (iii): Seekoei, vark, pekari, kameel, kameelskape

 Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad

/