Geboorte van die verenigde ItaliŽ

    

Garibaldi

ó die vurige bevryder

 

Borsbeeld van Guiseppe GaribaldiLINKS: ín Borsbeeld van Giuseppe Garibaldi (1807-1882) deur Giuseppe Martegana. Garibaldi was ín Italiaanse  nasionalistiese revolusionÍr en leier in die stryd vir die unifikasie van ItaliŽ en diť se bevryding  van die Oostenryks-Hongaarse ryk.

Foto oorgeneem uit ín webwerf van die sentrale regering van die VSA, te wete www.senate.com. Die foto word na die oordeel van Mieliestronk.com tot openbare besit gereken.

  

ItaliŽ het in 1861 ín verenigde land geword toe die stadstate van die skiereiland, saam met die nabygeleŽ eilande SardiniŽ en SiciliŽ, onder koning Victor Emmanuel II saamgevoeg is. Maar dit sou nie sonder bloed en groot opoffering gebeur nie.

ē   Dit lees soos ín trefferboek... hierdie omvattende vertelling oor die vryheidsvegter Guiseppe Garibaldi en sy dapper stryd vir die unifikasie van ItaliŽ...  
  


Kaart van ItaliŽ vandagREGS: Die verenigde ItaliŽ vandag... ín nalatenskap van Garibaldi.

 

Kaart van die Amerikaanse CIA uit hul World Factbook wat deur hulle tot openbare besit verklaar is (ďin the public domainĒ). Plekname verafrikaans.

 

 

 

 

Artikelteks uit Huisgenoot se Ons Wonderlike WÍreld

Grafika-kompilasie deur Mieliestronk.com

 

Garibaldi in 1866REGS: Garibaldi in 1866.

 

Foto openbare besit vanweŽ die verval van kopiereg weens ouderdom

 

WELKOM tuis! Die ontvangs is oorweldigend. Op die hawehoof van Nice staan ín skare wuiwende mense, en op die dobberende bote is dit glimlaggende gesigte net waar jy kyk.

 

Die nuus van Garibaldi se terugkeer na ItaliŽóhier in die jaar 1848óhet hom vooruitgeloop. Dit was veertien lange jare. Giuseppe Garibaldi was ín uitgewekene in Suid-Amerika nŠ ín mislukte rebellie teen die koning van SardiniŽ.

 

Maar nou is hy terug in sy tuisstad. Weliswaar nie om te rus nie, maar om aan te hou om vir Italiaanse vryheid te veg...

 

Die ItaliŽ van die middel van die negentiende eeu was nie verenig soos vandag nie. Van die vyfde eeu af is die eens magtige Romeinse Ryk deur ín reeks invalle van ander volkere verskeur. Toe, in 1814-í15, het die Kongres van Wenen dit in agt koninkryke verdeel, elk met ín ander heerser van wie heelparty buitelanders was.

 

Die Italiane het dit gehaat om deur vreemdes regeer te word en wou verenig wees in ín enkele land waar hulle hulself kon regeer. ín Haas ononderbroke reeks opstande het tussen 1820 en 1845 oral oor ItaliŽ voorgekom, maar hulle was swak georganiseer.

 

Toe kom Garibaldi...

 

VroeŽ lewe

GIUSEPPE GARIBALDI is op 4 Julie 1807 gebore aan die Middellandse See in die hawestad Nice (wat toe aan Frankryk behoort het, daarvoor en daarna aan SardiniŽ en uiteindelik weer aan Frankryk). As jongeling was Garibaldi knaend by die dokke, en later ín matroos op die Mediterreense handelsroetes.  

   

Op ín dag, by ín klub vir Italiaanse matrose in ín hawe aan die Swart See, hoor hy hoe mense praat van ín organisasie met die naam Giovane Italia (Jong ItaliŽ), wat Italiaanse eenheid nastreef.

 

Garibaldi raak bevriend met die leier, die Genuese idealis Giuseppe Mazzini. Diep beÔnvloed deur sy opvattings, sluit Garibaldi hom by die organisasie aan en help om hul eerste sending te beplan: ín opstand teen die koning van SardiniŽ.

 

Van die beoogde rebellie kom niks tereg nie. Die leŽr kom van hul planne te hore en Garibaldi moet na Frankryk vlug. Toe hy hoor dat die koning van SardiniŽ hom ter dood veroordeel het, ontsnap hy na Suid-Amerika.

   

Held van Montevideo

GARIBALDI kom in 1835 in Rio de Janeiro aan. In BrasiliŽ is baie Italiane wat hul fortuin oorsee kom soek het, onder wie lede van Jong ItaliŽ wat eweneens vir hul lewe gevlug het.

 

Kort nŠ sy aankoms rebelleer die inwoners van die Brasiliaanse staat Rio Grande do Sul teen die keiser van BrasiliŽ. Hulle wil ín verkose regering hÍ.

 

Garibaldi neem self die wapens op en val die keiser se vloot aan. Kort daarna word sy skip, Rio Pardo, deur ín orkaan getref en sestien bemanningslede sterf.

 

Een mŰre, terwyl hy oor die dood van sy makkers mymer, sien Garibaldi sy toekomstige vrou op ín ander skip raakóín jong Brasiliaanse vrou met die naam Anna Maria de Jesus da Silva, maar wat Anita genoem word. Hoewel sy nie ideologies van aard is nie, word sy gou deur Garibaldi beÔnvloed en veg sy verbete aan sy sy.

 

Anita GaribaldiREGS: Garibaldi se eerste vrou, die avontuurlike Anita, soos uitgebeeld deur die kunstenaar Fortunino Matania. Anita is tragies oorlede as gevolg van ín vlug saam met haar man deur die berge, waarvan later in hierdie artikel meer vertel word. Hy het daarna nog twee keer getrou.

 

Openbare besit vanweŽ die verval van kopiereg weens ouderdom

 

NŠ die orkaanramp ontvang Garibaldi twee nuwe skepe, maar vergeleke met diť van die keiser is hulle klein en swak toegerus. Eindelik, toe ín nederlaag hom in die Slag van Laguna in die gesig staar, gelas hy dat die skepe verbrand word om te keer dat die vyand hulle gebruik. Hy wyk die binneland in.

 

Die volgende paar maande veg hy in die Rio Grande-leŽr. Die lewe is wreed en aaklig, en die enigste ligpuntjie is die geboorte van sy eerste seun.

 

Toe die winter verby is, neem hy sy gesin na Montevideo in Uruguay, waar hy glo hulle veilig sal wees. Maar kort nŠ hul aankoms, in 1843, breek gevegte tussen Uruguay en ArgentiniŽ uit.

 

Terwyl Montevideo hom vir oorlog gereed maak, organiseer Garibaldi ín Italiaanse legioen. Hy klee sy manskappe in sekere weggooi-oorpakke van slagters, wat soos rooi hemde lyk. Dit is dus hier, in Suid-Amerika, waar die bekende Italiaanse vrywilligerslegioen die Rooi Hemde begin.

 

Geklee in helderrooi rooi hemde, het Garibaldi se manskappe as die Rooi Hemde bekend geraakREGS:  Geklee in helderrooi hemde, het Garibaldi se manskappe as die Rooi Hemde bekend geraak.

 

Detail van ín historiese skildery

 

Die beleg van Montevideo duur nege bitter jare. In diť tyd skenk Anita die lewe aan nog twee kinders.

 

Teen die tyd dat die oorlog verby is, hoor Garibaldi dat die Italiane hul vryheidstryd hervat het. Dit is sy hartsbegeerte om huis toe te gaan. Hy stuur dus Anita en die kinders vooruit, en vertrek in 1848 met 63 soldate van die Italiaanse legioen van Montevideo om hom by die stryd aan te sluit.

 

Die Italiane is ernstig in hul soeke na vryheid. Al die groot Italiaanse stede het teen hul vreemde heersers gerebelleer en nuwe, verkose regerings in die lewe geroep.

 

Die koning van SardiniŽ het sy politieke sienswyse verander en, in sy verset teen Oostenrykse heerskappy, vra hy nou die hulp van Jong ItaliŽ.

 

Oorlog teen Oostenryk

DIE eerste oorlog waarin Garibaldi veg, is diť teen die Oostenrykers in Noord-ltaliŽ in 1848. Die burgers van Milaan en VenesiŽ het hul eie nuwe, verkose regerings tot stand gebring, en die Oostenrykers probeer hul beheer herwin. Garibaldi bied die koning van SardiniŽ sy dienste aan, en diť hef sy doodvonnis op.

 

Garibaldi organiseer dadelik sy 63 Rooi Hemde. Maar voordat hulle kan gaan veg, vra die koning van SardiniŽ vir ín skietstilstand. Garibaldi voel dat hulle moet aanhou veg en doen ín beroep op alle Italiane om so te maak.

 

Met slegs ín klein leŽr en minderwaardige wapens word daar inbeweeg. Verrassingsaanvalle word op die vyand uitgevoer en daar word teruggeval voordat die vyand kan terugslaan (guerrilla-oorlogvoering). Maar die Rooi Hemde raak uitgeput en Garibaldi kry koors. Die leŽr word ontbind en Milaan val in die Oostenrykers se hande.

 

Rome

DIE volgende jaar probeer Garibaldi en sy Rooi Hemde vergeefs om die nuut verkose Republiek van Rome te verdedig. Die pous was ontsetel en moes vlug, maar Franse en Oostenrykse troepe daag op om die nuwe regering te vernietig en die pous se bewind te herstel.

 

Garibaldi wil veral keer dat die vyand die Villa Corsini oorneem, wat hulle in staat sal stel om die stadsmure te bombardeer en Rome se verdedigingswerke te vernietig.

 

Die Lombard-brigade, ín groep vrywilligers, veg sy aan sy met die Rooi Hemde en keer ín tyd lank dat die villa oorgeneem word. Maar vroegoggend op 3 Junieóondanks ín wapenstilstandóverras die Franse die soldate van Rome.

 

In die volgende sewentien uur word verwoed in die hitte van die midsomer geveg. Teen die aand het die Franse ín strategiese posisie verkry, hoewel hulle nog nie Rome kon binnegaan nie.

 

Die Republikeinse troepe word daagliks gebombardeer en Rome val ín maand later.

 

Vier dae voordat die beleg sou eindig, sluit ín swanger Anita haar by Garibaldi aan. Sy vlug met haar man en sowat 4000 manskappe. Hulle laat omtrent 3500 gesneuweldes agter.

 

Met die Oostenrykers warm op hul spoor, is hul mikpunt VenesiŽ, en hulle trek sowat ín maand lank deur die berge. Baie sterf onderweg of gee moed op en dros. Garibaldi ontbind die mag en laat dit aan elke manskap oor om self oor sy lot te besluit. Anita kry koors en sterf op 4 Augustus.

 

Die gebroke Garibaldi gaan na die Apennyne waar dapper republikeine, wat soos houtkappers vermom is, hulle bedags wegsteek en hulle snags deur die woude lei.

 

Garibaldi arriveer in die koninkryk van SardiniŽ, maar word gelas om pad te gee, aangesien die nuwe regering, wat pas deur Oostenryk verslaan is, ten minste probeer om goeie vredesvoorwaardes te beding.

 

Hy vaar na Londen en dan na New York, waar hy in Julie 1850 aankomóweer ín uitgewekene.

 

ē  ē  ē  ē

 

Garibaldi die kurkprop

 

Garibaldi is al beskryf as ín kurkprop op die water. Nes jy dink jyít hom onder, spring hy weer elders op. Lees nou verder oor diť groot Italiaanse held en wat tot hierdie interessante vergelyking gelei het...

 

DIE maan skyn helder en bestraal die wit maanhare van die branders wat hulle op die kus te pletter loop. Honderdeódalk duisendeólang, donker figure is op die strand bymekaar. Party deel wapens uit, sommige omhels mekaar, ander maak gereed om op die vissersbote te klim wat aan die rotse vasgemaak is.

 

Daar heers ín besondere stilte. Die enigste geluid, behalwe diť van die see, is ín snik af en toe van ín huilende vrou of ma.

 

Die tyd: 4 Mei 1860, rondom middernag. Die plek: Quarto, ItaliŽ. Die toneel was so roerend dat ín verslaggewer van Engeland se Daily News daaroor sou skryf: "Wat kon met hierdie Italiane gebeur het? Is hulle dan nie meer die ligsinnige en sorgelose wesens wat ons eenmaal geken het nie?"

 

Die antwoord is natuurlik dat die Rooi Hemde op die punt was om na SiciliŽ te vaar om dit van sy vreemde heerskappy te bevry. Maar sukses sou nie dadelik soos ín ryp appel In hul skoot val nie...

 

TERWYL hy ín uitgewekene in die VSA is, werk Garibaldi eers as ín kersmaker en gaan dan terug see toe. Tydens ín reis wat hy in 1854 onderneem, verneem hy dat ín nuwe regering in die koninkryk van SardiniŽ aan die bewind gekom het. In Mei daardie jaar keer hy dus terug na Nice.

 

Ses maande later koop hy die helfte van Caprera, ín onbewoonde eiland aan die noordoostelike punt van SardiniŽ, en verhuis soontoe met party van sy gesinslede en vriende. Hy verwyl sy tyd deur te bou en na sy tuin en diere om te sien. Baie bannelinge en avonturiers besoek hom hier, en hy korrespondeer met talle beroemde mense.

 

Toe, in 1859, word Garibaldi gevra om ín klein leŽrtjie op die been te bring vir ín oorlog wat Frankryk en ItaliŽ teen Oostenryk beplan vir die bevryding van Lombardye en Venezia (VenesiŽ en die gebied na die noorde).

 

Garibaldi se manskappe verdryf die Oostenrykers uit dele van Noord-ltaliŽ, maar die Franse keiser beŽindig skielik die oorlog sonder dat die Oostenrykers instem om Venezia te verlaat.

 

Die Italiane is woedend en gevoelens van nasionalisme word weer eens aangevuur.

 

Koninkryk van die Beide SiciliŽs

DIE Koninkryk van die Beide SiciliŽs was ín politieke entiteit wat in  1816 uit die koninkryke van SiciliŽ en Napels gevorm is. Garibaldi wou lankal die Koninkryk van die Beide SiciliŽs verlos van die koning van Napels en sy leŽr, die Napolitaanse soldate. Teen middernag op 4 Mei 1860 trek Garibaldi sy rooi hemp aan en loop af na die rotsagtige strand van Quatro.

 

Teen dagbreek die volgende oggend vaar hy en sy manskappe weg na SiciliŽ. Daar is altesaam 1217 vrywilligersówat as Die Duisend bekend sal staan.

 

Sowat die helfte is fabriekswerkers, maar daar is ook dokters, regsgeleerdes, ingenieurs, sakelui, joernaliste, kunstenaars, klerke, bakkers, haarkappers, groentehandelaars, skoenmakers en boereóen selfs een vrou.

 

Die Duisend land op 11 Mei by Marsala in SiciliŽ. Hulle word deur die Siciliane verwelkom, en nog 150 vrywilligers sluit hulle by hulle aan. NŠ ín paar dae marsjeer hulle die binneland in na die dorpie Calatafimi, en gevegte breek in sekere nabygeleŽ heuwels uit.

 

Die Napolitane het twee keer soveel manskappe en kragtiger wapens, maar Garibaldi spoor sy manne aan deur te sÍ: "Hier maak ons ItaliŽ of sterf terwyl ons probeer!" Die Napolitane word so uitgeput dat hulle die aftog moet blaas.

 

Kort hierna vat Die Duisend koers na die berge buite Palermo en in die nag van 26 Mei sluip hulle die stad binne. Die geesdriftige inwoners veg saam. Huisvroue gooi meubels, matrasse en ander dinge by hul vensters uit om die strate te blokkeer. Mans wat geen wapens het nie, gebruik enige stuk ystergereedskap waarop hulle hul hande kan lÍ.

 

ín HeroÔese voorstelling van Garibaldi wat Palermo binnekomREGS: ín HeroÔese voorstelling van Garibaldi wat Palermo binnekom.

 

Openbare besit vanweŽ die verval van kopiereg weens ouderdom

 

Die gevegte duur drie bitter dae. Die Napolitane skiet voor die voet op burgerlikes en dood of verwond honderde. Hulle plunder en moor met bajonette. Maar Šl meer mense sluit hulle by Garibaldi aan en uiteindelik gee die Napolitane oor.

 

Garibaldi se manskappe jaag vyandelike soldate tot op die vasteland en maak gereed om hulle ook daar te oorwin. Teen diť tyd weet feitlik die hele wÍreld van die oorwinning en Brittanje, Duitsland, Spanje en Amerika bied vrywilligers en ekonomiese hulp aan.

 

Toe die Rooi Hemde na Napels opruk, gee baie van die Napolitaanse soldate oor en die res vlug noordwaarts. Die jubelende inwoners van Napels kom uit die stad gehardloop om hul "Verlosser" te verwelkom.

 

Garibaldi oorhandig die streek aan Victor Emmanuel II, die koning van SardiniŽ, en dit word deel van die nuwe land ItaliŽ.

 

Na Rome

IN 1862 en weer in 1867 probeer Garibaldi en die Rooi Hemde om Rome af te neem van die pous, wat nog steeds daar heers onder beskerming van die Franse leŽr.

 

In hierdie stadium is Napoleon III die keiser van Frankryk. Victor Emmanuel II, bang om hom te vertoorn, stuur sy troepe om Garibaldi se opmars na Rome te stuit.

 

Huiwerig om teen sy mede-Italiane te veg, onttrek Garibaldi hom in die berge. Maar Emmanuel se soldate agtervolg hom en skiet Garibaldi in die dy, waardeur hy gedwing word om hom oor te gee. Hy en sy offisiere word in hegtenis geneem.

 

Houtsnee van ín gewonde GaribaldiLINKS: Houtsnee van ín gewonde Garibaldi.

 

Openbare besit vanweŽ die verval van kopiereg weens ouderdom

 

  
Europa is erg verontwaardig hieroor en Garibaldi word gou vrygelaat. Hy keer na sy geliefde Caprera terug om te rus.

 

In 1864 aanvaar hy ín uitnodiging om Engeland te besoek. Ofskoon dit reŽn toe hy in Southampton aankom, kry hy ín oorweldigende ontvangs. Vroue en kinders dra rooi hemde, ín Garibaldi-wals en -polka is bedink. Daar is Garibaldi-beskuit, ín Garibaldi-halsdoekspeld en selfs Garibaldi-parfuum.

 

Die verafgode held word na Londen gebring waar nog meer verering op hom wag. Dan keer hy na Caprera terug vir nog twee jaar, maar die "ledige en nuttelose lewe", soos hy dit beskryf, is op die punt om te verander.

 

REGS: Victor Emmanuel II, koning van SardiniŽ, wat die eerste koning van die verenigde  ItaliŽ geword het, met die unifikasie van die koninkryke van SardiniŽ, die Beide SiciliŽs, Sentraal-ItalŽ, Lombardye, Venezia en Rome.

 

Historiese foto (openbare besit)

 

  

Laaste gevegte

TEEN 1866 is dit nog net VenesiŽ en die Alpe wat van Oostenryk, en Rome wat van die pous bevry moet word. In April sluit die Pruisiese kanselier Otto von Bismarck ín verbond met ItaliŽ teen Oostenryk om die verskillende Pruisiese state van Oostenryk te bevry en hulle by ín groter Duitsland te voeg.

 

Teen diť tyd is die 59-jarige Garibaldi half mank en siek, en baie van die gevegte wat volg, word vanuit ín koets beheer. "Wees arende," sÍ hy aan sy Rooi Hemde. En arende is hulle inderdaad wat die een berg nŠ die ander verower totdat Venezia aan hulle behoort.

 

Garibaldi wend hom nou tot Rome en maak die gemoedere gaande met die kreet: "Rome of die dood."

 

Teen die einde van 1867 val die Rooi Hemde die pous se gebied binne. Maar weens Victor Emmanuel se belofte aan Napoleon III word Garibaldi in hegtenis geneem. NŠ ín storm van protes word hy na Caprera teruggebring waar oorlogskepe die eiland omring om te keer dat hy ontsnap.

 

Een nag, tydens ín digte mis, ontsnap Garibaldi in ín lekkende roeibootjie en binne ín paar dae is hy by sy Rooi Hemde. Net toe sy manne op die punt was om die pous se leŽr te verslaan, stuur Napoleon III ín mag om die pous te help. Die Rooi Hemde word tot oorgawe gedwing.

 

Die uiteindelike toevoeging van Rome tot ItaliŽ geskied verbasend maklik. ín Oorlog tussen Frankryk en Pruise in 1870 lei tot ín nuwe regering in Frankryk, wat sy leŽr uit Rome onttrek.

 

Die koninklike Italiaanse leŽr ruk na Rome op en buit dit van die pous. Garibaldi neem nie hieraan deel nie.

 

Garibaldi in 1870REGS: Garibaldi in 1870.

 

Foto deur Nadar, openbare besit vanweŽ die verval van kopiereg weens ouderdom

 

Hy veg nog in slegs een kampanjeódiť keer ten behoewe van die Franse, wat hulp nodig het om hul land teen Pruise te verdedig.

 

In Februarie 1871 keer hy terug na Caprera. Teen diť tyd is hy al feitlik ín kreupele weens rumatiek en ou oorlogsbeserings, en hy verwyl die meeste van sy tyd deur poŽsie en romans te skryf. Hy sterf op 2 Junie 1882.

 

In sy laaste lewensbeskrywing skryf hy: "Ek het ín stormagtige lewe gehad, watósoos diť van die meeste mense, glo ekóuit goed sowel as kwaad bestaan het. Ek durf sÍ dat ek altyd die goeie nagejaag het, vir myself en vir my medemens. As ek by enige geleentheid kwaad gedoen het, het ek dit onopsetlik gedoen."

 

Vir die Italianers bly Garibaldi tot vandag toe ín groot romantiese figuur en volksheld.

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad