EIERS: Die ontploffing
van lewe

Viseiers

REGS BO: ín Groot klomp viseiers (skelvis) is hier aan die uitbroei... en die ontluikende larwes swem ín reuse-stryd Vis vir oorlewing tegemoet. Omdat daar soveel gevare in die waters van die aarde skuil, sorg individuele visse selfs vir miljoene nakomelinge, waarvan ín gelukkige klompie darem tot volwassenheid kan bly lewe om die oorlewing van die betrokke spesie te verseker.
REGS is ín volwasse skelvis.


ē   Foto van skelviseiers: Thomas Halavik / NOAA
ē   Foto van volwasse skelvis: H. Wes Pratt / NOAA

Eiers is waar die lewe begin. Met ín ekspedisie waarin ons verskillende diere se eiesoortige eiers van naderby bekyk, betree ons ín besonder interessante wÍreld...

Verskillende gekleurde voŽleiersíN VOňLEIER wat gelykstaan aan 180 tot 185 hoendereiersódit is wat die olifantvoel van Suid-Madagaskar in haar vergange eeue van glorie kon lÍ. Een sů 'n eier word in die Britse Museum in Londen bewaar, want diť merkwaardige voŽlreus het reeds eeue gelede uitgesterf.

 

Geleerdes sÍ die wyfies van die olifantvoŽls het vir die grootste eiers gesorg wat enige bekende diersoort nog kon genereer.  

 

En die kleinste voŽleiertjies op aarde dan? Diť word gelÍ deur ín kolibrie-spesie (hummingbird) van Jamaika. Elk van diť kolibrie se eiertjies is maar ín klompie millimeters lank en jy sal maklik oor ín hele paar van hulle kan loop sonder dat jy besef dat jy besig is om op eiers te trap.

 

Soos voŽls se vere verskil, sů verskil ook die eiers wat hulle voortbring. Geles, wittes, bont gespikkeldes, allerhande soorte. Maar almal weet natuurlik dis nie net voŽls wat eiers lÍ nie. Wat meer sÍ, sekere diersoorte se eierproduksie is so groot dat ín mens die feite kwalik kan glo. Dink maar net aan die see-sonvis wat met ín enkele legsel 300 miljoen eiers deponeer. Daarteenoor lÍ ín ander vis, die sogenaamde tand-karp, net omtrent twintig eiers oor ín tydperk van etlike dae.

 

Die grootste eier van enige lewende dier is diť van die walvishaai. Een van 30 cm lank is al gevind met ín volmaakte haai-embrioítjie binne-in.

 

Die grootste eier van alle lewende voŽls behoort aan die volstruis. Dit staan gelyk aan sowat twee dosyn hoendereiers en moet 40 minute kook om gaar te word. Dis ook interessant dat die volstruiseierdop slegs 1,5 millimeter dik is, maar tog die gewig van ín man van nagenoeg 130 kilogram kan dra.

 

Groottes van verskillende soorte eiers en menslike eier

 

MAAR wat is ín eier eintlik? Die bioloŽ sÍ dit is die fundamentele sel waaruit ín dier ontwikkel. By diere wat eiers lÍ, word aan die eier gedink as die sel saam met sy houer. By nie-eierlÍende diere, asook by mense, is die vroulike voortplantingsel ook ín eier (ovum). Alle voŽls en baie reptiele, visse en insekte lÍ eiers, terwyl net twee soogdiere, AustraliŽ se mierystervark en eendbekdier, daartoe in staat is.

 

Teenoor die veertien of meer sentimeter wat ín volstruiseier lank is, is ín menslike ovum slegs sowat een veertigste van ín sentimeter in deursnee.

 

Alle eiers is basies dieselfde as hulle eers gevorm is, maar kry die spesiale karaktertrekke van hul betrokke spesie nadat hulle begin ontwikkel het. ín VoŽleier het vyf hoofdele: ín dop, dopvliese, eierwit, eiergeel en kiem. Die eerste vier dele is net daar om die kiem te beskerm en te voed, wat dan in ín voŽltjie ontwikkel.

 

Die binnekant van ín bevrugte hoendereier
(ín kuikentjie kan binne 21 dae uit die eierkiem ontwikkel)

Die binnekant van ín bevrugte hoendereier

 

Die eiergeel of dooier is ín groot geel bal wat in die middel van die eierwit of albumen lÍ. Dit is ín enkele sel. Aan die een kant van die dooier, naby die oppervlak, is ín dun skyfieódie eierkiem of kiemvlekówat die kiem word sodra die eier bevrug is.

 

Partykeer is daar twee gele in een eier en dan word van ín dubbeldoor gepraat. Die rekordgetal dooiers wat in een hoendereier gevind is, is sover vasgestel kan word, nege.

 

Die dooier sowel as die eierwit verteenwoordig ín spens, ín ryk voorraad kos vir die ontluikende voŽltjie, en dis hierdie spens wat ons beroof wanneer ons ín hoendereier as kos gebruik.

 

Ons weet almal dat voŽleiers deur hul ouers uitgebroei geword. Die broeier is gewoonlik die wyfie, maar af en toe sal die mannetjie ook sy ouerlike plig in diť verband nakom. Sekere soorte voŽls sal nie begin broei voordat hulle eers ín bepaalde getal eiers gelÍ het nie. Een soort Amerikaanse houtkapper moet byvoorbeeld eers vier eiers in die nes hÍ of anders sal sy glad nie op hulle gaan sit nie.

 

ín VoŽlkenner het eenmaal een eier per dag uit sů ín houtkapper se nes verwyder. Die stomme, redelose, maar tog so toegewyde ma het meer as sewentig eiers gelÍ voordat sy uiteindelik die stryd gewonne gegee het.

 

By voŽls is dit die hitte van die ma-voŽl se liggaam wat die ontploffing van lewe binne-in die eier aan die gang sit. Sodra die temperatuur in die middel van die eier 37 tot 38 grade Celsius bereik, begin die selverdeling. Daarna gaan die kettingreaksie voort totdat die hart, lewer, longe en oŽ binne-in die dop gevorm isótrouens al die organe van ín lewende voŽl.

 

Wanneer dit nŠ ín paar weke omtrent tyd raak vir die eier om uit te broei, vul die klein voŽltjie reeds die eier byna heeltemal. Teen hierdie tyd is die hele dooier en ook die eierwit opgebruik. Die nuwe geveerde wesentjie het geen ander keuse as om uit sy sel te breek nie.

Om hom te help om uit sy dop te kruip, het die natuur hom voorsien van ín harde klein "eiertandjie" aan die bokant van sy snawel, naby die punt. Hierdie eiertandjie val af kort nadat dit sy werk gedoen het.

Dit wat betref die uitbroei van voŽleiers. Reptiele het in die reŽl nie diť soort broei-instink nie en gebruik sand, warm gebak deur die son, om die uitbroeiwerk vir hulle te doen. Vissies, insektelarwes en baie ander kruipers moet normaalweg ook maar op eie stoom uitbroei en daarna self sien kom klaar in die nuwe wÍreld met sy baie gevare.

 

Die voedingswaarde van eiers word reeds eeue lank erken. Die eiers van visse, reptiele en voŽls was al van die vroegste tye af gesog by die mens. Vandag is die hoendereier natuurlik koning.

 

ín Mens kan jou kwalik voorstel wat ons in hierdie wÍreld sonder hoendereiers sou gedoen het. Dis immers nie vir spek en boontjies dat spek en eiers as ontbytkos so gewild is nie!

 

Eiers, eiers, die wÍreld vol...

Eierdoppe en pasgebore klein alligators

LINKS: ín Deurmekaarspul van eierdoppe en pasgebore, wriemelde klein alligators.

 

Foto: U.S. Geological Survey

Vrugtevliegwyfie besig om ín eier te lÍ

REGS BO: ín Vrugtevliegwyfie besig om ín eier te lÍóom te verseker dat sy ín nageslag sal hÍ wat die vrugtevlieg-plaag onder, sÍ, perskes of appelkose kan voorsit.

Foto: NASA Quest

ín Seeskilpad lÍ haar eiers in ín gat in die sand LINKS: ín Seeskilpad lÍ haar eiers in ín gat in die sand aan die kusóvir die son om uit te broei.

Foto: U.S. National Park Service

REGS: ín Mot en haar eiers.

Foto: BNL / U.S. Department of Energy

ín Mot en haar eiers
Aalwurm en eier

BO: Afgeneem met behulp van die skandeer- elektronmikroskoop:
ín aalwurm (wat by sojabone aangetref word) met ín eier daarby.

Foto: ARS Electron Microscopy Unit / USDA
 


 

Reptiele, insekte, voŽls... selfs twee soogdiere is ovipaar (eierlÍend)
   

VoŽl en vier eiers in nes op die grond

BO: ín Kiewietjie-agtige klein voŽlouer waak langs vier eiers in ín nes op die barre grond.

Foto: U.S. Fish & Wildlife Service

LINKS BO en LINKS: AustraliŽ se mierystervark en eendbekdier, die enigste soogdiere wat eiers lÍ.

Foto van mierystervark: Kopiereg © Ester Inbar, wat gebruik vergun op voorwaarde dat kopiereghouding behoorlik erken word; illustrasie van eendbekdier word tot openbare besit gereken vanweŽ verval van kopiereg

Mierystervark en eendbekdier

Klik hier om terug te keer tot die inhoudsblad