Verbysterende stelsels wat ons laat dink, voel en handel
Die maniere van jou kliere... en jou senuwees en brein
 

 

Dele van die brein

 Kopwerk is nie net dink en redeneer nie. Die brein is die oorsprong van baie meer dingeósoos jou onbewustelike handelinge om sekere spiere te gebruik wanneer jy loop en aan te hou asemhaal selfs wanneer jy slaap. Maar sonder jou kliere en senuwees sou jy beslis ook nie kon funksioneer nie...
 

L

AAT waai, Meraai! Dis darem lekker by die pretpark. Die opwinding in die duikbommer of die groot sensasie op die kermiswiel. En hierna gaan ry ons spooktrein en skrik ons ons skoon uit ons verstand uit.

 

Hoekom is dit vir mense soms so lekker om bang te wees? Waarom spring valduikers uit vliegtuie? Hoekom stort rekspringers van brŻe af? Waarvoor hang bergklimmers soos vlieŽ teen loodregte kranse, net ín paar vingerpunte van die dood af, tussen hemel en aarde?

 

Die antwoord lÍ in die byniere of adrenale kliereóeen soort van verskeie, ietwat obskure organe in wyd uiteenlopende dele van die menslike liggaam. Die kliereówat saam die endokrienstelsel vormóproduseer hormone, of chemiese boodskappers, wat deur die bloed na verskeie ander dele van die liggaam vervoer word.

 

Belangrike endrokrienkliereVerskillende kliere produseer verskillende hormone, wat elk ín belangrike funksie het. Die vernaamste endokrienkliere sluit die byniere, pituÔtÍre, skild- en geslagskliere in. (Sekere organe, soos die brein, maag en pankreas, produseer ook hormone.)

 

Die adrenale kliere of byniere, wat bo-op die niere lÍ, stel adrenalien vry, wat nodig is om die liggaam voor te berei om op gevaar te reageer. Hierdie hormoon laat die hart vinniger klop sodat meer suurstof die spiere kan bereik. Dit laat ook die lewer meer suiker in die bloed vrystel vir energie. Die byniere reguleer boonop die liggaam se sout- en waterinhoud.

 

Die pituÔtÍre klier (ook genoem die hipofise), wat so groot soos ín ertjie is en net onder die brein lÍ, stel baie verskillende hormone vry, waaronder die groeihormoon vir die ontwikkeling en groei van die beendere, spiere en ander organe. Wanneer daar te veel of te min van diť hormoon is, volg abnormale groei.

 

Die skildklier, wat voor die strottehoof geleŽ is, produseer hormone wat verantwoordelik is vir verstandsontwikkeling en selmetabolisme (die verandering van suurstof en voedingstowwe in die liggaamselle in energie en hitte).

 

Die manlike geslagskliere, die testisse of testikels, produseer testosteroon, ín hormoon wat die seksuele ontwikkeling by mans beheer. Die vroulike geslagskliere, die eierstokke, skei estrogene en progesteroon af, hormone wat die vroulike seksuele ontwikkeling stimuleer.

 

Bogenoemde hormone is net ín paar van die sowat dertig wat jou liggaam produseer.

 

Hormoon-aksie is een van twee maniere waardeur die liggaam alles beheer wat binne-in hom gebeur. Die ander manier is deur middel van die spiere.

 

Die brein en sy dele
ē  Lees ook die webbladsy oor die mens se magtige brein in Mieliestronk se reeks oor die menslike liggaam

  

JOU brein speel ín rol  in alles wat jy doen, of jy nou ín boek lees, op jou kop staan, asemhaal, ín hamburger verorber of slaap. Dis ook die sentrum van jou denke, emosies en geheue.

 

Die menslike brein het drie hoofdele: die serebrum, die serebellum en die harsingsstam.

 

Die grootharsings of serebrum, die grootste deel van die brein, bestaan uit die twee breinhelftes, verbind deur ín brug van breinweefsel wat die corpus callosum of harsingbalk genoem word. Die serebrum is die setel van die intelligensie, kennis, geheue en oordeel.

 

Die oppervlak van die serebrum word die korteks genoem. Die meeste van die brein se inligting word hier geberg.

 

Die kleinharsings of serebellum is ín geplooide lob wat onder die serebrum lÍ, agterlangs in die brein. Dit beheer en koŲrdineer die spiere wat nodig is vir verfynde ledemaatbewegings soos loop, spring, klavierspeel en vir die handhawing van die ewewig.

 

Die stingelvormige harsingstam voor die serebellum verbind die serebrum met die rugmurg. Dit het verskeie dele, waaronder die medulla en pons, wat basiese liggaamsfunksies soos die hartklop en asemhaling beheer. Die senuvesels van die liggaam gaan die brein by die harsingstam vanuit die ruggraat binne.

 

In die middel van die brein is die talamus, wat inligting van die sintuie ontvang en dit na die gepaste deel van die serebrale korteks stuur; en die hipotalamus, wat met inwendige toestande soos honger, dors en liggaamstemperatuur te doen het.

 

Die limbiese stelsel, ín groep strukture wat deel van die talamus en hipotalamus insluit, is met emosionele response soos vrees en aggressie gemoeid.

 

Senuwees

DIE brein en rugmurg vorm saam die sentrale senustelsel. Die senuwees wat na ander organe soos die arms, bene oŽ en ore loop, vorm die periferiese senustelsel.

 

Die senuwees wat inligting aan die brein oordra, word sensoriese senuwees genoem; diť wat opdragte aan spiere gee, staan as motoriese senuwees bekend.

 

Senuwees is oral: in jou brein en rugmurg, en waar hulle van die brein en rugmurg na alle ander dele van jou liggaam loop.

 

LINKS: Senuwees in die armóaangedui in geel.


Krediets: Grayís anatomy, 1918 / ďPublic Domain OldĒ

 

Brein en ruggraatREGS: Brein en ruggraat.


Krediet: FreeClipartNow.com / Public Domain Image

 

 

 

 

Die basiese eenheid van die senustelsel is die senusel of neuron. ín Senusel bestaan uit ín selliggaam, met sy kern, ín lang, dun projeksie genaamd ín akson of senuvesel en korter, vertakkende arms wat dendriete genoem word.

 

By sekere soorte neurone word die akson omring deur ín huls van vetterige stof genaamd miŽlien, bra soos die isoleringsplastiek van ín kragdraad. MiŽlien, wat deur ín reeks Schwann-selle afgeskei word, verhoog die snelheid waarmee die boodskappe beweeg.

 

ín Dendriet ontvang ín ďboodskapĒ, of senu-impuls, meestal van die akson of ín ander neuron. Die impuls beweeg deur die sel en verbind met die volgende een via die akson.

 

Dendriete en aksons raak nie werklik aan mekaar nie. Daar is ín nou openinkieódie sinaptiese kloofótussen hul eindpunte. Spesiale chemikalieŽ stuur senu-impulse oor die gaping. Die impuls beweeg dan verder totdat dit ůf die brein (in sensoriese senuwees) ůf ín spier (motoriese senuwees) bereik.

 

Neurone of senuselleLINKS:  Neurone of senuselle. In die menslike liggaam is daar ín verstommende sowat vyftigduisend miljoen van hulle. Ewe verstommend is die feit dat ín mens begin doodgaan het selfs voordat jy nog gebore was. Elke dag sterf duisende neurone af in die brein van ín fetus, en so duur dit voort deur ín mens se hele lewe. Omdat die brein egter so ín groot menigte neurone het, is die verlies nie eens merkbaar nie.

 

Illustrasie met vergunning van 3DScience.com

 

 

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad