Biome van die aarde ó 4(a):
  
 Die gematigde streke

Woudland...
sprokiesland

Loofbos in ín gemagtigde streek

Die dag is soos goud en jy loop iewers in die veld... kom by die oewer van ín rivier. Voor jou verskyn ín plaat varings. Klam mos. Blare-rommel kwistig gestrooi. ín Helder blosende groepie vlieŽswam-paddastoele. Kyk mooi, skuil daar nie dalk ook ín kolonie dwergies iewers nie? Darem nie rÍrig nie, maar jy bevind jou ongetwyfeld Írens in die gematigde streke. En diť is onteenseglik die welbehaaglikste streek op aarde...

Foto van loofbos in ín gemagtigde streek: Earthobservatory / NASA
  


Teks uit Huisgenoot se Ons Wonderlike WÍreld
Nuwe foto-kompilasie deur Mieliestronk.com

W

ARM, soel dae wanneer die ryk plantegroei hul bruin vir groen verruil. Snikhete, besige dae wanneer die hoogste bome ín dak van beskutting skep. Koel, stil dae met ryp wat die blare knou. Koue, triestige dae wanneer die bome in aaklige geraamtes verander.

Die gematigde woude... in die herfs is hulle ín prentjiemooi skouspel; in die winter is hulle dikwels feitlik "dood". Diť verstommende gedaantewisseling is net een van die natuurlewe se maniere om in die gematigde streke te oorleef. Daar is nog baie ander...

Die wÍreld se gematigde streke lÍ in die groot gebiede tussen die poolstreke en die keerkringe in elke halfrond. Binne diť natuurstreek kry ons ín aantal substreke met konstrasterende klimate en plantegroei, met temperature wat van subtropiese hitte tot amper poolse koue wissel. Maar die bome hier is tog baie eenders in hul struktuur, en hoewel die boomspesies van land tot land wissel, word dieselfde genera dikwels oor die hele wÍreld gevind.

Gemagtigde woude word in die klam, "sagte" klimaatstreke van die aarde aangetref. Omdat dit vir die mens so voordelig is om hier te woon, is groot dele van die ryk bosland wat diť streke eenmaal bedek het, uitgedun vir timmerhout of heeltemal platgevee om plase en nedersettings te skep. in die Noordelike Halfrond het bladwisselende woude op ín tyd wyd en syd oor Wes- en Oos-Europa, Noord-Amerika en AsiŽ gestrek.

In die Suidelike Halfrond se streke met dieselfde klimaat as diť van die noordelike bladwisselende woude, was gematigde immergroen woude weer dominant. Oor die rede vir diť verskil is daar nog onsekerheid. Hier het gematigde woude dele van Suid-Afrika, Suid-Amerika en AustralasiŽ bedek.

Hoewel min van die oorspronklike plantegroel nog bestaan, is die oorblywende gemagtigde woude steeds ín lus vir die oog. Die bladwisselende woude van die oostelike deel van Noord-Amerika bied van die wÍreld se lieflikste bostonele wanneer hulle in hul herfskleure van skarlakenrooi, amber en geel gehul is.

REGS: ReŽnwoude word meestal met die trope geassosieer. Daar is egter ook reŽnwoude in die gematigde streke, soos in TasmaniŽ. Hier is blomme in ín Tasmaniese boomvaringwoud.

Foto: Gene Carl Feldman / Goddard Space Flight Center / NASA

DIE koel gematigde woudsone van die Noordelike Halfrond word gekenmerk deur ín koel, klam klimaat met reŽn die hele jaar deur en ín lang groeiseisoen. Die bome se blare is breed om die grootste moontlike hoeveelheid sonenergie vas te vang. Hoewel die winters korter is as in die naaldbos, is hulle steeds so koud dat groei en fotosintese in diť tyd beperk is en die bome ín dormante tyd binnegaan deur hul ryp-gevoelige blare af te skud.

Daarby help die verlies van blare in die winter om wlndweerstand te verminder en die oppervlak waardeur vogverlies plaasvind, word tot die minimum beperk. Die volgende jaar se blare en blomme word in goed beskermde botsels bewaar.

Laag groeiende plante wat die woudvloere in die somer bedek, gaan ůf dood en los hul sade onder ín bedekking van afgevalle blare ůf onttrek hulle onder die grond as bolle of dik, vlesige wortels.

Die bladwisselende bome van ín tlpiese breŽblaar-woud groei in ín reeks vertikale strata. Die boonste daklaag word gevorm deur groot bome soos eike en beuke, waarvan die blare feitlik ín volle skaduwee oor die ander bome en plante gooi.

Onder die boonste blaredak is kleiner bome soos ahorns en berke. Hieronder is weer ín digte laag jong boompies en struike, insluitende jenewerbessies en meidorings.

Die laaste laag is die kruidagtiges. Hulle bestaan uit delikate veldblomme, varings, mosse en kleurryke paddastoele, en hulle floreer vroeg in die lente wanneer die oorhangende bome nog min blare het en die son tot op die woudvloer kan skyn.

In die verre noordelike streke bevat die woude plek-plek immergroen bome soos denne, taksusbome en steekpalms. Hoewel hulle die meeste van hul blare behou, berg die immergroenes ook die volgende jaar se voorraad blare en blomme in veilige botsels aan die onderpunte van hul blaarstingels.

NABY die trope, waar somers warmer is en die winters minder koud, word warm gematigde of subtropiese woude gevind. In groot dele van die ooskuste van Noord-Amerika, China, Japan, AustraliŽ en Suid-Afrika word die klimaat dikwels die China-tlpe genoem.

Klimaatstoestande wissel in diť streke: Die meeste kry somerreŽn en het beslis droŽr winters. Elders reŽn dit die hele jaar deur. Die somers is dikwels besonder warm en die lug vogtig en bedompig.

Warm gematigde woude wissel van die lowergroen "stapel"-woude in gebiede waar daar deur die jaar genoeg reŽn is, tot droŽr woude en selfs bossies in droogteland.

Die welige suptropiese plantegroei van die Natalse kus, met sy digte bosse, rankplante, mangroves en palmbome, is goed bekend aan vakansiegangers uit die binneland.

IMMERGROEN breŽblaar-woude asook struike kom voor in gebiede met ín Middellandse See-klimaat van warm, droŽ somers en koel, nat wintersósoos die Wes-Kaap, dele van KaliforniŽ, Chili en AustraliŽ, asook bale van die lande om die Middellandse See.

Die natuurlike plantegroei word verteenwoordig deur die sogenaamde maqui en garigue van die Mediterreense gebiede, die chaparral van KaliforniŽ en Mexiko, die mallee-struik van AustraliŽ en die fynbos van die Kaap.

KoningsproteaREGS: Die koningsprotea, Suid-Afrika se nasionale blom, en trots van die Kaapse fynbos.

Foto: Navorsingsdiens (ARS) van die Amerikaanse federale departement van landbou (USDA)

 



 

Inhoud: Biome van die aarde
Klik hieronder om te beweeg na die afdeling van jou keuse:

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad