Hy was nie die uitvinder van die telefoon nie, maar wel die persoon wat dit gepa­tenteer het... en die wêreld sou daarna nooit weer dieselfde wees nie...


  

BO: Alexander Graham Bell doen op 16 Oktober 1892 die seremoniële telefoonoproep om die telefoondiens tussen die Amerikaanse stede New York en Chicago te open.

Foto: U.S. Library of Congress / PD Old

Wag ’n bietjie,” sê jy dikwels, “ek bel net gou vir so en so.” En elke keer wanneer iemand die woord “bel” gebruik, word Alexander Graham Bell se nagedagtenis bestendig. Maar het jy geweet die koms van die moderne telefoon was ook met soveel onenighede omgewe dat die stof dekades later steeds nie sou gaan lê nie?
 

A

LEXANDER GRAHAM BELL ... praat van ’n gepaste naam. Drie geslagte van die Bell-familie het hul lewe daaraan gewy om die klank te bestudeer wat deur ’n klok veroorsaak word. Toe, in 1875, kom Alexander Graham vorendag met een van die grootste uitvindsels van alle tye—sy spesifieke soort telefoon.

Die groot
telefoon-twis:
wie’t nou eintlik vir wie ingeloop?
 
WIE het die telefoon uitgevind? Alexander Graham Bell, sal baie mense bes moontlik sê, want só is mos geslagte lank aan die wêreld vertel. Dan sal hulle seker ook baie verbaas wees om te verneem dat hulle verkeerd is. Die waarheid is dat geen enkele persoon rêrig die “uitvinder van die telefoon” genoem kan word nie.

“Telefone” in die breë sin van die woord is immers eeue reeds bekend, waar klanktrillings deur middel van gespanne lyne tussen gesprekvoerders oorgedra is. Sulke prakseersels was die voorlopers van die blikkies wat vandag nog deur kinders met byvoorbeeld sterk garingdraad verbind word sodat hulle daarmee nogal skaflik oor kort afstande kan kommunikeer.

Boonop was die koms van die moderne telefoon met soveel onmin en bitterheid omgewe dat geskiedskrywers vandag nog sukkel om te probeer verstaan wat presies in daardie tyd gebeur het.

Wie het vir wie ingeloop—of nie ingeloop nie—en was Bell dalk nie die held in die verhaal nie, maar die skurk? Allerlei beskuldigings het deur die dekades in die lug bly hang.

Dit het wel enigsins bedaar toe die Amerikaanse Kongres hom uiteindelik in Junie 2002 gedwonge gevoel het om erkenning aan ’n Italiaan te gee vir sy bydrae tot die ontwikkeling van die telefoon.

Antonio Meucci, ’n Italiaanse immigrant in die VSA, het naamlik in 1849 reeds ’n “pratende telegraaf” of telefoon begin ontwerp. Hy het ’n vreemde soort stem-kommunikasiestelsel in sy huis gehad wat die kelder met die bogrondse gedeelte verbind het. In 1871 het hy ’n kennisgewing van voorneme ingedien om ’n patent vir ’n pratende telegraaf te registreer (dit moes binne drie maande gedoen word).

Meucci was egter so arm dat hy nie eens die $10 kon bymekaarskraap om sy kennisgewing van voorneme te hernieu nie, wat nog te sê die $250 wat die registrasie van die patent hom sou gekos het (destyds ’n aansienlike bedrag).

Om dinge selfs interessanter te maak het ene Elisha Gray, ’n professor aan Oberlin College in die Amerikaanse staat Ohio, met ’n kennisgewing van voorneme vir ’n telefoon-patent vorendag gekom op dieselfde dag toe Bell vir sy patent van die telefoon aansoek gedoen het. Bell het eerste by die patentekantoor opgedaag. Die datum was 14 Februarie 1876.

Bell se patentaansoek was die vyfde op daardie dag,  terwyl Gray die 39ste aansoeker was. Gevolglik het die patentekantoor die patent vir ’n telefoon aan Bell toegestaan.

Op grond hiervan moet ons erkenning aan Bell gee as die eerste mens wat die telefoon gepatenteer het, maar ’n mens kan ook nie nalaat om die bydraes van Meucci en Gray in die ontwikkeling daarvan te noem nie.
 

En merkwaardig genoeg was dit die oor van ’n dooie mens wat tot dié uitvindsel gelei het.

Die Skots-gebore Bell (1847-1922), wat ’n tyd lank in Kanada gewoon en uiteindelik ’n Amerikaanse burger geword het, was in Boston in die VSA aan die werk aan ’n instrument wat dowes moes leer praat. Hy was toe ’n professor in stem-fisiologie aan die Boston-universiteit en het snags eksperimente gedoen.

Bell het in die loop van sy proefnemings selfs die oor van ’n kadawer gebruik om klanke op te vang en dit in geskrewe patrone om te skep. Só kon dowes dan sekere patrone probeer naboots en letterlik sien wat hulle besig was om te sê.

Dit het hom op die gedagte gebring dat ’n membraan soortgelyk aan die oortrom ook gebruik kan word om deur middel van elektrisiteit klank oor ’n afstand oor te dra. ’n Stemvurktoestel is deur die Duitse fisikus Hermann von Helmholtz uitgevind. Dit was nadat hy Helmholtz se boek gelees het dat Bell daaraan gedink het dat hy elektrisiteit kon gebruik om klanke oor te sein.

Sy groot deurbraak was op 2 Junie 1875—alles heeltemal per ongeluk. Bell en sy briljante tegnikus, Thomas Watson (1854-1934), was in aparte vertrekke aan die werk aan die sogenaamde “harmoniese telegraaf”, en per kragdraad met mekaar verbind, toe Bell hoor hoe Watson aan een van die staalveertjies pluk wat klanke moes voortbring. Bell het uitgelate geskreeu. Die klanke is elektries oorgesein.

Ná daardie eerste stap was die Bell-telefoon so goed as gebore. Die 29-jarige Bell se eerste telefoonpatent is in 1876 geregistreer. Drie dae ná die registrasie het sy instrument vir die eerste keer verstaanbare spraak oorgedra. Bell het ’n hoeveelheid suur gemors en Watson in die kamer langsaan ontbied: “Mr. Watson, come here, I want you.” Watson het na Bell gestorm en uitgeroep: “Mr. Bell, I heard every word you said—distinctly!”

Bell se telefoon is dieselfde jaar op die eeufeesskou in Philadelphia ten toon gestel.

Hoewel Bell nie ’n aktiewe rol in die telefoonbedryf gespeel het nie, het sy en Watson se werk die weg gebaan vir Amerika se eerste kommersiële telefoondiens in 1877.


 
Bell, omstreeks 1910

ALEXANDER GRAHAM BELL is op 3 Maart 1847 in Edinburg in Skotland gebore, Sy ouers het sy beroepskeuse tot ’n groot hoogte beïnvloed. Sy pa, Alexander Melville Bell, het klank en musiek bestudeer en doofstommes leer praat. Hy was die uitvinder van die sogenaamde Visible Speech, ’n stelsel van simbole wat spraakklanke voorgestel het. Alexander se ma, Eliza Grace Symonds, was ’n uitmuntende musikus. Sy oupa Alexander Bell was ’n skoenmaker wat ’n akteur geword en later met ’n skool vir elokusie begin het.

Die jong Alexander Graham is tuis onderrig, nie verbasend nie vernaamlik in klank en musiek. Ná ’n jaar aan die Universiteit van Edinburg is hy Londen toe om onder sy oupa te studeer. In 1865 het hy sy pa se assistent geword.

Bell se twee broers is aan tering dood, en toe sy eie gesondheid begin agteruitgaan, het die gesin in Kanada gaan woon en hulle in Brantford gevestig.

In 1871 het Bell na Nieu-Engeland in Amerika verhuis om doofstommes te leer met sy pa se Visible Speech-metode. In 1871 het hy met ’n skool vir dowes in Boston begin, en die volgende jaar het hy professor in stem-fisiologie aan die Boston-universteit geword. Dit was ’n jaar of twee, drie hierna dat hy die telefoon uitgevind het.

Die Bell Telephone Company, wat in 1977 in die lewe geroep is, het twee belangrike manne in sy bestuur gehad wat Bell se werk gefinansier het. Hulle was Gardiner Hubbard, ’n regsgeleerde met ’n dowe dogter, en Thomas Sanders, ’n handelaar wie se dowe seun deur Bell geleer is om te praat.

In Julie 1877 het Bell met Mabel Hubbard, die dogter van Gardiner Hubbard, getrou. Sy het haar gehoor permanent verloor toe sy as kleuter skarlakenkoors opgedoen het.

Bell was haar onderwyser en hy het haar later met haar getrou toe sy negentien jaar oud was.  Voor die huwelik het hy haar stem beskryf as “natuurlik soet ... (met ’n) pragtige kwaliteit...” Vanweë haar doofheid kon sy nooit haar beroemde man se uitvindsel gebruik nie. Bell en sy bruid is nietemin per skip na Europa om Engeland en Frankryk van sy telefoon te vertel.

Ná die uitvinding van die telefoon het Bell steeds met dowes bly werk en verskeie ander merkwaardige dinge geprakseer, soos hoe om ysberge met eggo’s op te spoor en vars water van waterdamp te maak vir mense wat hulpeloos ter see in bootjies ronddryf.

Hy is op 2 Augustus 1922 op sy somerlandgoed op Cape Breton-eiland in Kanada oorlede. Toe hy daar op ’n bergkruin begrawe is, is elke Bell System-telefoon in Noord-Amerika as ’n huldeblyk stilgemaak.

BO: Fragment van ’n brief wat Bell aan Mabel Hubbard geskryf het ’n maand voordat hulle in 1775 verloof geraak het.
 
Krediet: U.S. Library of Congress / PD Old
 

BO: Thomas Watson, Bell se assistent, nagenoeg in 1883 afgeneem. Dit was aan hom dat Bell sy beroemde eerste woorde oor die telefoon gerig het:  “Mr. Watson, come here, I want you.”

BO: Bell praat in sy telefoon in 1876, die jaar toe hy dit gepatenteer het. Die Bell-telefoon het uit drie dele bestaan, naamlik ’n spreekbuis, ’n ontvanger en ’n draad wat die eersgenoemde twee verbind het. Die spreekbuis en ontvanger was in der waarheid dieselfde—elkeen het ’n dun vibrerende metaalkomponent (diafragma) gehad, asook ’n hoefmagneet met ’n draadspoel. Wanneer klankgolwe die diafragma getref het, het dit gevibreer en die vibrasies is omgeskakel in ’n elektriese stroom wat deur die draad gelei is. Aan die ontvangkant is die elektriese stroom weer omgeskakel in vibrasies wat deur die diafragma van die ontvanger terug omvorm is tot klank.

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad