EN jy iemand met lang wenkbroue soos ’n skilderkwas? Met waterige oë soos ’n fonteinpadda en wegstaan-ore soos ’n windskerm? Jy sal waarskynlik wil dink of jy van iemand weet wat aan hierdie grafiese beskrywings voldoen, maar ons omgangstaal is deurspek met sulke kleurryke uitdrukkings. Ons kom immers uit die stal van goeie, landelike mense, wat na aan die aarde gelewe het, maar ook nie altyd met finesse na hul medemens gekyk nie. Die vergelyking vorm gevolglik ’n groot en onlosmaaklike deel van Afrikaans se ryke skat van idiome.

 

Baie van die vergelykings—plaaslik geskep of uit Europa hierheen oorgeplaas—het soveel ingang gevind en is so wyd gebruik dat hulle tot vaste uitdrukkings in die taal verhef is. Ontelbare ander is miskien een keer deur ’n woordkunstenaar of gesprekvoerder gebruik en het net daar gesneuwel omdat geen leser of toehoorder dit die moeite werd geag het om dit self weer te gebruik nie.

 

Hier volg lyste van sekere van die bekendste vergelykings in Afrikaans. Dit word gevolg deur ’n handjievol onbekendes wat nietemin baie omtrent die volkshumor verraai.

 

Bekende vergelykings by byvoeglike naamwoorde

 

So alleen soos my vinger

So bang soos ’n bok vir ’n skoot hael

So bang soos die duiwel vir ’n slypsteen

So bekend soos die bont hond wees ( = oral taamlik ongunstig bekend wees)

So bitter soos aalwyn

So bitter soos gal

So bleek soos die dood

So bleek soos ’n laken

So bleek soos ’n lyk

So blind soos ’n mol

So blink soos ’n spieël

So blou soos die hemel

So dapper soos ’n leeu

So dig soos ’n pot

So dikvellig soos ’n renoster

So dom soos ’n esel

So dood soos ’n mossie

So doof soos ’n kwartel

So dronk soos ’n hoender

So duidelik soos daglig

So dun soos ’n plank

So fris soos ’n vis

So geel soos borrie

So geel soos goud

So geduldig soos Job

So giftig soos ’n geitjie

So glad soos seep

So gou soos nou

So groen soos gras

So hard soos ’n klip

So hees soos ’n makou

So honger soos ’n wolf

So hoog soos die wolke

So kaal soos ’n rot

So kaal soos my vinger

So koppig soos ’n muil

So krom soos ’n hoepel

So lastig soos ’n vlieg

So lelik soos die nag

So lig soos ’n veer

So maer soos ’n kraai

So mak soos ’n lam

So mal soos ’n haas (moontlik onder Engelse invloed: As mad as a March hare)

So moeg soos ’n hond

So nat soos ’n kat

So oud soos die berge

So oud soos die Kaapse wapad

So oud soos Metusalem

So oud soos my hande, maar nie soos my tande

So plat soos ’n pannekoek

So reg soos ’n roer

So reguit soos ’n kers

So rein soos ’n duif

So rooi soos bloed

So rooi soos ’n kalkoen

So sag soos satyn

So siek soos ’n hond

So skaars soos hoendertande

So skeef soos ’n krap

So slim soos die houtjie van die galg

So soet soos suiker

So stadig soos ’n trapsuutjies

So stadig soos harmansdrup

So steeks soos ’n muil

So sterk soos ’n bees

So stil soos ’n muis

So suinig soos ’n vrek

So suur soos asyn

So swaar soos lood

So taai soos ’n ratel (taai = gehard)

So taai soos ’n tameletjie (taai = onaangenaam klewerig of moeilik om te hanteer)

So trots soos ’n pou

So verstandig soos Salomo

So vet soos ’n vark

So vinnig soos blits

So vinnig soos die wind

So vry soos ’n voël (op ’n tak)

So vuil soos ’n vark  

So waar soos padda manel dra

So waar soos ek leef

So wit soos ’n laken

 

Vergelykings by werkwoorde

  

Aanteel soos konyne

Bewe soos ’n riet

Brand soos ’n kool vuur

Drink (suip) soos ’n vis

Jaag soos die duiwel

Klou soos klits

Klou soos ’n neet

Lewe soos kat en hond ( = in onenigheid lewe)

Lieg soos ’n tandetrekker

Neerslaan soos ’n os

Opskiet soos paddastoele

Pronk soos ’n pou

Rook soos ’n skoorsteen

Sit soos ’n uil op ’n kluit ( = iewers sit en eensaam, verleë of onnosel lyk)

Skop soos ’n volstruis

Skree soos ’n maer vark

Slaap soos ’n klip

Stink soos ’n muishond

Swem soos ’n vis

Verdwyn soos ’n groot speld (in ’n hooimied)

Verskil soos dag en nag

Vloek soos ’n matroos

Vrek soos vlieë

Soveel van iets weet as ’n kat van saffraan

Werk soos ’n esel

 

Vergelykings by selfstandige naamwoorde

 

’n Geheue soos ’n olifant hê (gesê van iemand wat baie goed kan onthou)

Geld soos bossies ( = baie geld)

’n Hart soos ’n klip hê (gesê van ’n ongevoelige mens)

Kinders soos orrelpype ( = baie kinders van allerhande groottes in een gesin)

Oë soos ’n valk ( = baie skerp oë)

’n Maag soos ’n volstruis hê (gesê van iemand wat alles kan eet)

 

Vergelykings—nie vaste uitdrukkings nie, maar koddig
  
BAIEMAAL hoor ’n mens in die spreektaal ’n vergelyking wat (nog) nie tot die vaste uitdrukkings in jou taal behoort nie, maar wat so raak is dat ’n mens daaroor moet glimlag. Die lysie hieronder is sekeres wat al opgeteken is. Ken jy nog sulke vergelykings wat jy êrens gehoor het?

Skurwe hakskene soos ’n vleipatat
Wegstaan-tande soos ’n stalvurk
Uitstaanboude soos ’n skelm melkkoei
’n Stem soos ’n koffiemeul
’n Knopneus soos ’n bakoond
Deurskyn-ore soos ’n vlakhaas
’n Plooigesig soos ’n mofskaap
Hol toonnaels soos ’n soplepel
Hol wange soos ’n toegeslane brood